ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ 1942

Συμφωνία συνεργασίας ΕΚΚΑ-ΕΔΕΣ.

Στην Αθήνα, από το Φεβρουάριο του 1942, η συνεργασία Ζέρβα - Ψαρρού - Μπακιρτζή
είναι πλήρης ως προς την κατάρτιση και την επεξεργασία κοινού σχεδίου δράσεως και αναπτύξεως του ενόπλου αγώνα και ως προς την κατανομή των ορεινών περιοχών, σης οποίες θα εκδηλωνόταν ο αγώνας αυτός.

Τα συμπεράσματα από τη συνεργασία και η απόφαση για κοινή και συντονισμένη δράση γνωστοποιούνται στο ΣΜΑ, δια της οργανώσεως "Προμηθεύς ΙΙ", που τις αποδέχθηκε. Κατόπιν τούτου πραγματοποιείται τον Απρίλιο του 1942 κοινή σύσκεψη, στην οποία έλαβαν μέρος από τον Προμηθέα ΙΙ (ειδικός σύνδεσμος της SOE): οι Χαρ. Κουτσογιαννόπουλος και Δ. Μπαρδόπουλος, από τον ΕΔΕΣ οι Ναπ. Ζέρβας και Κομνηνός Πυρομάγλου και από την ΕΚΚΑ οι Δ. Ψαρρός, Ε. Μπακιρτζής και Απ. Καψαλόπουλος.

Στη σύσκεψη καθορίζονται περιοχές δράσεως οι παρακάτω: . .

1. Η Ήπειρος και η Δυτική Στερεά Ελλάδα από τον Ναπολ. Ζέρβα και τον Κομν. Πυρομάγλου.
2. Η Κεντρική και η Ανατολική Στερεά Ελλάδα από τον Δ. Ψαρρό.
3. Η Δυτική Θεσσαλία από τον συνταγματάρχη Α. Παπαγεωργίου.
4. Η Ανατολική Θεσσαλία και ο Όλυμπος από τον συνταγματάρχη Λεων. Σπαή.
5. Γενικός Αρχηγός του ένοπλου αγώνα ορίστηκε ο συνταγματάρχης Ε. Μπακιρτζής με το στρατηγείο του στην περιοχή Βαρδουσίων, κοντά στον Ψαρρό.

Στη Βόρειο Ελλάδα, ο Ψαρρός, που προ ολίγου είχε επιστρέψει από τη Θεσσαλονίκη, είχε τη γνώμη ότι, λόγω των ειδικών συνθηκών δεν ήταν δυνατή, στην αρχή τουλάχιστον, η οργάνωση οποιασδήποτε δράσης.

Στην ίδια σύσκεψη καθορίζεται ότι η εμφάνιση και η εκδήλωση του αγώνα στις παραπάνω περιοχές, δεν έπρεπε να βραδύνει πέραν των μέσων Αυγούστου του 1942. Είχε ορισθεί, ακόμη, η 1Ο Σεπτεμβρίου 1942, σαν ημέρα κοινής συσκέψεως όλων των Στρατιωτικών Αρχηγών σε τόπο που θα καθόριζε ο Μπακιρτζής. Αλλά οι δύο τελευταίοι Αρχηγοί δεν συνεκρότησαν τα Αρχηγεία τους, γιατί ο μεν Παπαγεωργίου απεχώρησε το Σεπτέμβριο του 1942 από τον ΕΔΕΣ ο δε Σπαής συνελήφθη, τον Ιούλιο του 1942, από τους Ιταλούς, στο Βόλο και μετεφέρθη στην Ιταλία, όπου παρέμεινε μέχρι το φθινόπωρο του 1943 μετέπειτα δε έφυγε για την Ελβετία.
Για τις δύο κύριες οργανώσεις, τον ΕΔΕΣ και την ΕΚΚΑ, θα καταγραφούν τα συμβάντα με τη χρονολογική τους σειρά.
 

Προθέσεις του ΕΑΜ.

Στην εξέλιξη και στη δραστηριότητα της ΕΚΚΑ έπαιξε αποφασιστικό και καταλυτικό ρόλο το ΕΑΜ. Γι' αυτό θα ιστορηθεί κάπως ευρύτερα ο ρόλος του αυτός.

Το ΕΑΜ, όπως εξετέθη στο τρίτο κεφάλαιο, συγκροτήθηκε κυρίως από το ΚΚΕ, το οποίο το περιέβαλε με το μανδύα της η ΕΛΔ, ώστε να μη φαίνεται η πραγματική του μορφή. Στο ιδρυτικό δεν αναγράφεται τίποτε για ένοπλο ανταρτικό αγώνα. Δεν ρίχνει κοινωνικά συνθήματα. Εμφανίζεται, απ' αρχής μέχρι τέλους βασικά και ουσιαστικά, εθνικοπατριωτικό.  Δεν αποδέχεται την εντολή του Στάλιν ν' αρχίσει στην κατεχόμενη Ευρώπη ένοπλος ξεσηκωμός του λαού.

Γράφεται στο ιδρυτικό πως, "για να γίνει δεκτή στο ΕΑΜ οποιαδήποτε οργάνωση -ακόμη και Βασιλοφρόνων- δεν εξετάζεται το παρελθόν ή οι αντιλήψεις της σχετικώς με την μελλοντική ανασυγκρότηση της ελευθέρας και ανεξαρτήτου Ελλάδος, αλλά απλώς η πίστις των εις την ανάγκην του Εθνικού Απελευθερωτικού Αγώνος, η τιμιότης των απέναντι αυτού και η αποδοχή των αρχών του ΕΑΜ". Γράφεται, ακόμη, πως για "την πραγματοποίησιν των ως άνω σκοπών το ΕΑΜ θα ασχοληθεί με όλα τα ζητήματα που απασχολούν καθημερινά τον Ελληνικόν λαόν και με την καθοδήγησιν του αγώνος του Ελληνικού λαού εις την διεκδίκησιν των πάσης φύσεως αιτημάτων του, καθώς και την αντιμετώπισιν της εις βάρος του ασκουμένης ληστείας από τους ξένους κατακτητάς".

Και ο Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ Γεώρ. Σιάντος απέβλεπε, από την ίδρυση του ΕΑΜ, πρωτίστως στο σχηματισμό τμημάτων στην Αθήνα, τα οποία θα προστάτευαν τις λαϊκές μαχητικές εκδηλώσεις. Κατάρτιζε σχέδιο να συγκροτήσει ένα σώμα 100 ανδρών περίπου, το οποίο αργότερα θ' αναπτυσσόταν πολύ περισσότερο.

Οι προοπτικές έφθαναν έως την ελπίδα να καταστεί η δύναμη αυτή "κράτος εν κράτει" σε ορισμένες περιοχές της πρωτεύουσας και την ώρα της απελευθερώσεως να γίνει κυρία της καταστάσεως πριν εμφανιστούν οι Άγγλοι. Στον ανταρτοπόλεμο δεν απέδιδε εξαιρετική σημασία, παρά τις υποδείξεις των συμβούλων του.

Την ίδρυση του ΕΑΜ και το εθνικοπατριωτικό του πρόγραμμα το γνωστοποίησε το ΚΚΕ δια του πυκνού δικτύου του σ' όλη τη χώρα. Είχε, σε μεγάλη μερίδα του λαού, ευμενέστατη απήχηση, υποδοχή και αποδοχή. Για να γίνει αντιληπτό το κύμα ενθουσιασμού στο λαό της υπαίθρου θ' αναφέρουμε πως δέχθηκε να γίνει μέλος του ΕΑΜ ο ανθυπίλαρχος Δημ. Δημητρίου (καπετάν Νικηφόρος) από την Αγόριανη, ένα πανέμορφο χωριό στις πλαγιές του Παρνασσού.

Το γράφει στη σελίδα 161 του 1ου τόμου του βιβλίου «Άντάρτης στα βουνά της Ρούμελης»: «-Στα μέσα Μαρτίου 1942- ...βιαστικός κατέβηκα (από το σπίτι του). Βρέθηκα ξαφνικά μπροστά σε δύο γνωστά μου πρόσωπα. Ήταν ο Κ... που είπε: "Για να μπορέσουμε να πολεμήσουμε τον κατακτητή έγινε το ΕΑΜ". "Εγώ άκουγα άπληστα. Η λέξη "μέτωπο", διαλογίστηκα είναι κομμουνιστική. Ξεδίπλωσε ένα χαρτί. "Εδώ είναι η ιδρυτική Εγκύκλιος του ΕΑΜ. Τη διαβάζουμε; Τελείωσε το διάβασμα και γύρισαν να κοιτάξουν όλοι εμένα. "Είμαι δεκτός" είπα επίσημα. "Συμφωνώ με τους σκοπούς του ΕΑΜ"... "Πότε λέτε για ξεκίνημα;..." Έτσι, απλά γινόταν τότε η προσχώρηση στο ΕΑΜ».

Η αποδοχή του ΕΑΜ στην επαρχία οφείλεται, ακόμη, στην πολύ μεγάλη διάθεση των λαϊκών μαζών στον αγώνα για την απελευθέρωση, και στην εσφαλμένη τακτική των κομμάτων και των άλλων οργανώσεων. Είναι βέβαιο πως τα κόμματα και οι οργανώσεις δεν ήθελαν συνεργασία με το ΕΑΜ, ακριβώς γιατί ήξεραν πως ήταν όργανο του ΚΚΕ. Παρά ταύτα δεν ανέλαβαν τις πρωτοβουλίες για να προηγηθούν του ΕΑΜ, στη συγκρότηση ενόπλων ανταρτικών ομάδων.

Πάντως, την πραγματική πρόθεση του ΚΚΕ την εξέφρασε ο Κώστας Καραγιώργης ένα από τα βασικά στελέχη του, με την ωμή φράση του: "Άμα αποκτήσουμε δύναμη, τότε θα κάνουμε ότι θέλουμε. Αλλά για ν' αποκτήσουμε δύναμη πρέπει ν' απευθυνθούμε προς όλο το λαό. Όχι προς μια μερίδα του μικρή ή μεγάλη". Στην πραγματικότητα το ΚΚΕ δεν απαρνήθηκε τους σκοπούς του: Επεδίωκε να μετατρέψει την Ελλάδα σε κράτος κομμουνιστικό, εφαρμόζοντας τις αρχές της δικτατορίας του προλεταριάτου, τις οποίες δοκίμασαν με τα γνωστά αποτελέσματα οι λαοί της Ανατολικής Ευρώπης και της (πρώην) Σοβιετικής Ενώσεως. Άλλωστε την ίδια ακριβώς στρατηγική ακολούθησαν μ' επιτυχία τα κομμουνιστικά κόμματα των Βορείων γειτόνων μας (Αλβανία, Γιουγκοσλαβία, Βουλγαρία).

Η Ελλάδα, σύμφωνα με τα σχέδια της Κομμουνιστικής Διεθνούς (Δημητρώφ και λοιποί) θα υπαγόταν στην κομμουνιστική Βαλκανική Ομοσπονδία, σαν ένα από τα Ομόσπονδα κράτη της, που θα ήσαν: η Βουλγαρία -στη οποία θα παρεχωρείτο η περιοχή ανατολικώς Κρουσίων Κερδυλλίων μέχρι του Έβρου- η Ρουμανία, η Γιουγκοσλαβία, η Αλβανία και η Μακεδονία -που θα περιελάμβανε μικρά τμήματα της σημερινής Βουλγαρίας (Μακεδονία του Πιρίν) της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας (FYROM) και ολόκληρη την ελληνική Μακεδονία. Επομένως το Ελληνικό Ομόσπονδο κράτος θα περιορίζετο στη Νοτίως του Αλιάκμονος περιοχή. Και την πρόθεσή του αυτή την κάλυπτε το ΚΚΕ με τον εθνικοπατριωτικό μανδύα του ΕΑΜ.
 

Η πρώτη ανταρτική ομάδα του ΕΛΑΣ. Πρώτες δραστηριότητές του.

Τις πρώτες εβδομάδες του Ιανουαρίου του 1942, η περιφερειακή οργάνωση Φθιώτιδος του ΚΚΕ, διεμήνυσε από τη Λαμία στο πολιτικό γραφείο του κόμματος πως ο γεωπόνος Αθανάσιος Κλάρας (παλιό τοπικό στέλεχός του, που επί δικτατορίας Μεταξά, είχε γίνει "δηλωσίας") προτείνει με πολλή επιμονή να "βγει αντάρτης" στα βουνά της Ρούμελης. Ισχυριζόταν ότι έχει μελετήσει με προσοχή τις συνθήκες, ότι ξέρει καλά την περιοχή και ότι είναι δυνατόν ν' αναπτυχθεί σημαντικός ένοπλος αγώνας στα βουνά της. Το κόμμα, αρχικά, δεν έδωσε σημασία στην πρόταση. Επειδή, όμως, ο Κλάρας επέμενε με πάθος και αυτοπεποίθηση στο σχέδιό του, τελικά, το δέχθηκαν και του έδωσαν την άδεια να πραγματοποιήσει το όνειρό του. Κατήρτισε, τότε, μικρή ένοπλη ομάδα που της έδωσε την ονομασία "Ελληνικός Λαϊκός Ανταρτικός Στρατός (ΕΛΑΣ)". Το κόμμα την διόρθωσε σε "Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ)". Την επεξέτεινε στις ανταρτικές ομάδες, που δημιούργησε σ' όλη την Ελλάδα, και την θεώρησε σαν αυτοτελή οργάνωση με ιδιαίτερη Κεντρική Επιτροπή, υπαγόμενη στο ΕΑΜ. Την βοήθησε να εκδώσει την εφημερίδα «Άπελευθερωτής».

Ο Κλάρας, από τότε, πήρε το ψευδώνυμο "Άρης Βελουχιώτης" και το βαθμό: "Ταγματάρχης Πυροβολικού". Με οκτώ ένοπλους αντάρτες ξεκίνησε τον αγώνα τη νύχτα της 16ης προς 17η Μαιου 1942 από τη Σπερχειάδα. Η πρώτη του εμφάνιση έγινε στις 22 Μαιου 1942 στη Δομνίτσα Ευρυτανίας, όταν οι κάτοικοι είδαν να εισέρχεται στο χωριό ομάδα 12 ενόπλων σε άψογο στρατιωτικό σχηματισμό με στρατιωτικές στολές, σημαία, τραγούδια και σάλπιγγα. Εκεί ο Άρης εξεφώνησε τον πρώτο πατριωτικό λόγο και κήρυξε την επανάσταση κατά των κατακτητών. Η ενέργεια αυτή, παρ' ότι οι χωρικοί έμειναν, στην αρχή, επιφυλακτικοί, προκάλεσε ανάφλεξη ψυχών. Πίστεψαν πως κηρύχθηκε απελευθερωτική επανάσταση, ένα νέο 1821, με αντάρτες και σημαία. Και με Αξιωματικό επικεφαλής.

Ο Άρης κινήθηκε, έκτοτε, με συνεχώς αύξουσα δραστηριότητα. Αρχικά ήλθε σ' επαφή με τους ληστοφυγόδικους, που ήσαν οπλισμένοι. Άλλους -Καραλίβανο, Μπαλή, Θεοχάρη, Μπάφατους στρατολόγησε στην ομάδα του. Όσους δεν δέχθηκαν να τον ακολουθήσουν -Αβαρίτης και άλλοι-, τους εξόντωσε ανελέητα και με βασανιστήρια. Τον παπά της Παύλιανης ο ίδιος ο Άρης τον άρπαξε από τα γένια, ενώ ιερουργούσε, τον έσυρε έξω από την εκκλησία και τον εξετέλεσε στο προαύλιό της μπροστά στο άφωνο εκκλησίασμα, γιατί κάποιοι τον κατήγγειλαν σαν συνεργάτη των Ιταλών. Οι αμείλικτες μέθοδοι που εφάρμοσε και η σκληρότητά του, υπερέβαιναν κάθε επιτρεπόμενο όριο. Στο μοναστήρι του Δομοκού εξετέλεσε τον μεγαλοκτηματία Μαράθέα και τον επιστάτη του. Συνέλαβε όμηρο το μικρό του παιδί και παρά τις παρακλήσεις της μητέρας του -που προσέφερε ότι της εζητήθη, τελικά το σκότωσε.

Αυτός ο φόνος προκάλεσε γενική αντίδραση. Ακόμα και ο Ηλίας Τσιριμώκος έστειλε αυστηρό σημείωμα στο Γεώργ. Σιάντο, ζητώντας εξηγήσεις. Επισημαίνεται πάντως πως ο ίδιος ο Τσιριμώκος, Επίτροπος (Υπουργός) της ΠΕΕΑ κατά τον Απρίλιο 1944 όταν δολοφονήθηκε ο Ψαρρός, δεν προέβη σε καμμιά διαμαρτυρία για το αποτρόπαιο αυτό έγκλημα.

Ακόμη εστράφη κατά των Σταθμών Χωροφυλακής της περιοχής, τους οποίους αφόπλιζε και με τα όπλα τους εξόπλιζε τους νέους αντάρτες. Τους δε χωροφύλακες απεμάκρυνε από την έδρα τους. Έτσι, μεγάλες περιοχές της Ρούμελης έμεναν χωρίς την παρουσία εκπροσώπων του κατοχικού Κράτους του οποίου η εξουσία παραμεριζόταν και, στη θέση της, οι αντάρτες οργάνωναν την εξουσία του ΕΑΜ. Συγκεκριμένα, σε κάθε χωριό όριζαν τον "υπεύθυνο", που ήταν αρμόδιος για την αποδοχή του ΕΑΜ από τους κατοίκους και για τον πλήρη έλεγχό τους. Ακόμη ο "υπεύθυνος" προέτρεπε τους νέους για την κατάταξή τους στον ΕΛΑΣ και μεριμνούσε για τον εφοδιασμό του σε τρόφιμα και σε άλλο υλικό. Με τη μέθοδο αυτή θεμελιωνόταν το νέο ΕΑΜικό κράτος.

Το Σεπτέμβριο του 1942 η ομάδα του Άρη με τους ληστοφυγόδικους, ενισχύθηκε σοβαρά με την προσχώρηση σ' αυτήν της ανταρτικής ομάδας που είχε σχηματίσει στον Παρνασσό ο Ανθυπίλαρχος Δημ. Δημητρίου (καπετάν Νικηφόρος) και που είχε αποδεχθεί, όπως εξετέθη παραπάνω, τις αρχές του ΕΑΜ. Η ομάδα αυτή, από οκτώ αντάρτες, κόντευε να διαλυθεί από διαφωνίες μεταξύ των μελών της και από τις κακές επισιτιστικές συνθήκες. Δέχθηκε, επομένως, με πολλή ζέση ν' ακολουθήσει τον Άρη και να τον αναγνωρίσει σαν Αρχηγό. Έτσι, η δύναμη των ανταρτών του ΕΛΑΣ έφθασε τους τριάντα.

Δεν θα παρακολουθήσουμε την περαιτέρω δράση της διαρκώς κινούμενης ανταρτικής ομάδας του Άρη. Θα τονίσουμε, μόνο, πως διαρκώς μεγάλωνε η δύναμή της και η έκταση της χώρας μέσα στην οποία ασκούσε έλεγχο και συνεχώς μεταβαλλόταν η οργάνωσή της, που έπαιρνε τη μορφή του προπολεμικού τακτικού στρατού - ομάδες, διμοιρίες, λόχοι, τάγματα, συντάγματα, μεραρχίες, σώμα στρατού, γενικό στρατηγείο. Παραμένει πάντως γεγονός πως τη συγκρότηση του ανταρτικού τμήματος του ΕΛΑΣ υπό τον Άρη, την αγνοούσαν κατά τους πρώτους μήνες της δημιουργίας του, το ΣΜΑ και οι Βρετανικές Υπηρεσίες Μέσης Ανατολής.

Ο Κρίστοφερ Γουντχάουζ, στο βιβλίο του και σε διαλέξεις του βεβαιώνει ότι, όταν η Βρετανική αποστολή σαμποτέρ έπεσε την 1η Οκτωβρίου στα βουνά της Γκιώνας, ο Αρχηγός της Συνταγματάρχης Έντυ Μέιερς συνάντησε τον Καραλίβανο και από αυτόν άκουσε για πρώτη φορά, την ύπαρξη του Άρη. Ο οποίος, όμως δεν μπόρεσε να βρεθεί πουθενά και αν πράγματι υπήρχε και είχε ενημερωθεί, φαινόταν να μην ενδιαφέρεται καθόλου για την άφιξη της αποστολής.

Ενέργειες του ΕΔΕΣ. Δημιουργία των ΕΟΕΑ.

Ο ΕΔΕΣ ιδρύθηκε τον Σεπτέμβρη του 1941 με πρωτοβουλία του συνταγματάρχου Ναπ. Ζέρβα χωρίς τη συμμετοχή και την υποστήριξη κανενός κόμματος, επομένως, δεν είχε τη δυνατότητα να πληροφορήσει τον Ελληνικό λαό. Υπήρχαν μόνο στη Δυτική Στερεά Ελλάδα μια μαχητική ομάδα στην Τριχωνίδα υπό τον ιατρό Γ. Παπαϊωάννου και μια δεύτερη, μεγαλύτερη, στο Βάλτο υπό τον ιατρό, επίσης, Στυλιανό Χούτα, που ήταν γνωστή με την επωνυμία "Εθνική Οργάνωσις Βάλτου - ΕΟΒ" και είχε πραγματοποιήσει μια αρκετά καλή προετοιμασία.

Αλλά ο ΕΔΕΣ με την ΕΚΚΑ ύστερα από την συμφωνία του Απριλίου 1942, για την οποία έγινε λόγος στο κεφάλαιο αυτό, γνωστοποίησαν το γεγονός στο ΣΜΑ, το οποίο ενέκρινε τα συμφωνηθέντα και όρισε να σχηματισθεί από το Ζέρβα, το ταχύτερο δυνατόν, στην ορεινή Δυτική Ελλάδα ανταρτικό σώμα 100 ανδρών. Τον ενίσχυσε οικονομικά από τότε και τον διαβεβαίωσε πως θα έστελνε και άλλη οικονομική βοήθεια, όπλα, εφόδια και πυρομαχικά που θα ζητούσε.

Τις κινήσεις, όμως, του Ζέρβα τις πληροφορήθηκαν οι κατοχικές αρχές, οι οποίες τον επικήρυξαν με σημαντικό χρηματικό ποσόν και θέλησαν να τον συλλάβουν. Κατάφερε, όμως, να τους ξεφύγει και να κρυφθεί. Από το καταφύγιο αυτό ξεκίνησε, στις 23 Ιουλίου 1942, με τέσσερις συνοδούς -τον Κομνηνό Πυρομάγλου, το λοχαγό Μιχάλη Μυριδάκη, τον Ιωάννη Παπαδάκη και τον Παντελή Κωτσάκη- για το Βάλτο, από όπου θα ξεκινούσε την ανταρτική του δράση. Δεν είχαν μαζί τους ούτε "σουγιά" γιατί η οργάνωση δεν διέθετε ούτε ένα τουφέκι. Μόνον, όταν η συνοδεία έφθασε στη Δούνιτσα Βάλτου, εφοδιάστηκε με ένα πιστόλι και ένα μάνλιχερ.

Όπως ελέχθη και πιο πάνω, ο ΕΔΕΣ, τότε, είχε πολύ μικρή εξάπλωση στην ύπαιθρο. Επομένως ο Ζέρβας έπρεπε ν' αρχίσει τη δράση του από το μηδέν, μέσα σε περιβάλλον που δεν τογνώριζε καλά και δεν ήταν απόλυτα φιλικό. Επεδίωξε και πέτυχε συνάντηση με τον Χούτα, στις 9 Σεπτεμβρίου 1942, με τον οποίο συμφώνησαν να συνεργασθούν.

Έτσι ιδρύθηκε το αντάρτικο του ΕΔΕΣ, που πήρε την ονομασία "Εθνικαί Ομάδες Ελλήνων Ανταρτών - ΕΟΕΑ", τη δράση του όμως δεν θα παρακολουθήσουμε του λοιπού.

Πρέπει πάντως να προσθέσουμε πως και ο ΕΔΕΣ, παρά τις πολλές δυσχέρειες που συναντούσε από την έλλειψη πολιτικής οργανώσεως στο χώρο που χρησιμοποιούσε σαν βάση της δραστηριότητάς του, κατόρθωσε να τον οργανώσει ραγδαίως και να εγκαταστήσει πυρήνες του ΕΔΕΣ σε κάθε χωριό το οποίο το ήλεγχαν με προσοχή. Ταυτόχρονα, συγκροτούσε στα χωριά ομάδες ενόπλων που αποτελούσαν τις εφεδρικές ΕΟΕΑ. Αυτές παρέμεναν στον τόπο τους, ασχολούνταν με τα καθημερινά τους έργα, αλλά ήσαν έτοιμες στην πρώτη ειδοποίηση, ν' αρπάξουν τα όπλα και να δράσουν επί τόπου ή να σπεύσουν προς ενίσχυση της μόνιμης δυνάμεως των ΕΟΕΑ. Τέλος πρέπει να τονισθεί πως οι ΕΟΕΑ δεν άσκησαν στην περιοχή τους τη σκληρότητα, την αναλγησία, την υπουλότητα και την τρομοκρατία, που άσκησε ο ΕΛΑΣ στις περιοχές που ήλεγχε. Η συμπεριφορά των ΕΟΕΑ ήταν ήπια και δημοκρατική.
 

Ενέργειες της ΕΚΚΑ. Νέα αποστολή Μήταλα στη Φωκίδα.

Στις 20 Μαιου 1942 ο Ψαρρός ειδοποιείται και αυτός από το Κάϊρο ότι οι προτάσεις ΕΔΕΣ - ΕΚΚΑ, για τον καθορισμό των περιοχών δράσεως καθεμίας από τις οργανώσεις, έγιναν δεκτές και ότι, μεταξύ 26 και 30 Μαιου 1942 θα ερρίπτοντο στη Γκιώνα όπλα και εφόδια, μέρος των οποίων θα παρελάμβανε η ΕΚΚΑ για να εξοπλίσει αμέσως 100 αντάρτες. Με αυτούς θ' άρχιζε τον αγώνα κατά των κατακτητών, με κυρία αποστολή τη συνεχή παρενόχληση των οδικών και σιδηροδρομικών συγκοινωνιών του εχθρού στην περιοχή Παρνασσίδος. Τον οπλισμό θα τον παρελάμβανε από τον εκπρόσωπο του ΣΜΑ Αλέκο Σεφεριάδη, που ήταν εγκατεστημένος στην Καλοσκοπή. Κατόπιν τούτου ο Ψαρρός, στέλνει στο χωριό αυτό τον Μήταλα, να συναντήσει τον Σεφεριάδη με συνθηματικό τρόπο. Αλλά ο τελευταίος δεν δέχεται τον Μήταλα, πιθανώς γιατί το συνθηματικό της αναγνωρίσεως δεν ήταν το πραγματικό. Τα όπλα και τα εφόδια ερρίφθησαν πράγματι από τα αεροπλάνα στη Γκιώνα, διασκορπισμένα σε μεγάλη έκταση. Τα συγκέντρωσαν, κυρίως, οι ληστοφυγόδικοι Καραλίβανος, Μπάφας, Πολύχρονης που βρίσκονταν εκεί, πριν στρατολογηθούν από τον Άρη.

Τις ρίψεις όμως, αυτές πληροφορήθηκαν οι Ιταλοί, οι οποίοι κατέστησαν αυστηρότερη και αγρυπνότερη την παρακολούθηση των Αξιωματικών της περιοχής. Επιπρόσθετα κίνησαν δικούς τους πράκτορες, συνήθως Ελληνομαθείς Αλβανούς, οι οποίοι, μεταμφιεσμένοι σε μαυραγορίτες και εφίππους δήθεν κυνηγούς, ελυμαίνοντο την περιοχή και παρακολουθούσαν άγρυπνα τους κατοικημένους τόπους, τους ποιμένες και τις ορεινές περιοχές.

Μετά την αποτυχία της αποστολής του ο Μήταλας επέστρεψε, μέσω Αμφίσσης στην Αθήνα και ενημέρωσε τον Ψαρρό. Επακολούθησαν συναντήσεις του τελευταίου με αντιπροσώπους του ΣΜΑ, από τις οποίες προέκυψε ότι οι Βρετανοί δεν ήθελαν ν' αναλάβουν όλα τα βάρη του αγώνα γιατί πίστευαν ότι έπρεπε ν' αναλάβουν ένα μεγάλο μέρος και οι υπόδουλοι Έλληνες και ότι θα εξόπλιζαν όλες τις ανταρτικές οργανώσεις, μηδέ του ΕΑΜ εξαιρουμένου. Κατόπιν αυτών ο Ψαρρός αποφάσισε ν' αποστείλει στη Μέση Ανατολή ειδικό σύνδεσμο της ΕΚΚΑ για να εκθέσει στους συμμάχους την όλη κατάσταση. Ακόμη στέλνει, για τέταρτη φορά το Μήταλα στην Παρνασσίδα, σαν προωθημένο κλιμάκιο της οργανώσεως, στις αρχές Ιουνίου 1942.

Μετά την άφιξή του, ο Μήταλας συναντάται για πρώτη φορά, στην Αγία Ευθυμία με την επιτροπή του Ελληνικού Απελευθερωτικού Στρατού -ΕΑΣ- Κούτρα, Καϊμάρα και Ντούρο και τους προτείνει, εκ μέρους του Ψαρρού, συνεργασία υπό τας διαταγάς του. Τους διαβεβαίωσε πως ο Ψαρρός θ' ανελάμβανε τον εξοπλισμό των αόπλων μαχητικών τους ομάδων.

Οι τρεις Αξιωματικοί είχαν, καταρχήν, επιφυλάξεις για τη συνεργασία τους με τον Ψαρρό, γιατί είχε συμμετάσχει στο στρατιωτικό κίνημα του 1935 και θεωρείτο ότι δεν είχε λάβει σαφή θέση κατά του Κομμουνισμού. Τελικά δέχθηκαν υπό τον όρο ότι δεν θα δινόταν στον αγώνα πολιτικός χρωματισμός και ότι δεν θα ανελάμβαναν καμιά δέσμευση, πολιτικής ή πολιτειακής φύσεως, έναντι της ΕΚΚΑ. Συγχρόνως ζήτησαν από τον Μήταλα άμεσο δράση κατά των κατασκόπων και των έφιππων κυνηγών. Ο Μήταλας, με τη βοήθεια του διερμηνέα των Ιταλών στην Άμφισσα Σπύρου Καφετζάκη, πληροφορήθηκε πως η ομάδα των εφίππων κυνηγών, από 12 ελληνομαθείς Αλβανούς, θ' ανερχόταν στη Γκιώνα για να ερευνήσει την ύπαρξη δεμάτων οπλισμού που έρριψαν Βρετανικά αεροπλάνα. Σπεύδει τότε, με δύο ενόπλους συμπατριώτες του, και στήνει ενέδρα στη θέση Καψίτσα. Την επομένη, όταν φθάνουν οι κυνηγοί, τους υποδέχονται με πυκνά πυρά και τους υποχρεώνει να τραπούν ατάκτως προς την Άμφισσα για να μην εμφανισθούν, πλέον, στην περιοχή.

Ακόμη ο Μήταλας μύησε στην οργάνωση τον Κωνσταντίνο Τασσόπουλο γιο του εκμεταλλευτή των δασών της περιοχής, και συγκροτεί με τους ξυλοκόπους της επιχειρήσεως, νέο πυρήνα αντιστάσεως. Ομοίως, πυρήνες αντιστάσεως συγκροτεί με τους μεταλλωρύχους της περιοχής και σε πολλές κωμοπόλεις και χωριά που επισκέπτεται -από τη Σουβάλα και το Μπράλο προς Ανατολάς μέχρι το Λιδωρίκι και το Κάλλιο, χωριό που ήδη έχει καλυφθεί από τα νερά της Λίμνης Μόρνου, προς Δυσμάς.

Υπολογίζεται πως, κατά το τέλος Ιουνίου 1942, οι ανεξάρτητες μεταξύ τους ομάδες που οργανώθηκαν από τον Μήταλα είχαν δύναμη 150 ανδρών, αόπλων στην ολότητά τους σχεδόν, ενώ ηδύναμη των ανδρών του ΕΑΣ υπερέβαινε τους 100 με πολύ λίγους ενόπλους. Όμως, όλο αυτό το δυναμικό, το γεμάτο πάθος για τον αγώνα και την ελευθερία, παρέμενε αδρανές και ανοργάνωτο, χωρίς ενιαία διοίκηση και αποστολή. Επομένως δεν ήταν δυνατόν να επιτελέσει ωφέλιμο έργο κτυπώντας τον κατακτητή.
 

Συνάντηση Επιτροπής ΕΑΣ με αντιπροσώπους ΕΑΜ.

Στο Σερνικάκι -κοντά στην Άμφισσα- έγινε τον Ιούλιο του 1942, με πρωτοβουλία του δικηγόρου Φώτη Τσίγκα, ηγετικού στελέχους του ΕΑΜ Φωκίδος, συνάντηση 10 αντιπροσώπων του ΕΑΜμε τη τριμελή επιτροπή του ΕΑΣ -Κούτρα, Καϊμάρα, Ντούρο- με σκοπό την ανάδειξη Διοικητικής Επιτροπής Παρνασσίδος η οποία θα διηύθυνε τον αγώνα στην περιοχή αυτή. Όμως η συνάντηση απέβη άκαρπη γιατί, κατά τη συζήτηση, διεπιστώθη ότι το ΕΑΜ επεδίωκε να δεσμεύσει τους Αξιωματικούς του ΕΑΣ με το λόγο της τιμής τους, ότι θα πειθαρχήσουν στις αποφάσεις της Επιτροπής, που θα εξελέγετο και που, στην πλειοψηφία της, θα ήταν ΕΑΜική. Οι Αξιωματικοί του ΕΑΣ τόνισαν ότι δεν αναλαμβάνουν καμιά υποχρέωση έναντι του ΕΑΜ και ότι οσάκις πρόκειται περί ζητημάτων στρατιωτικής φύσεως, θα προσφέρουν, ευχαρίστως, τις υπηρεσίες τους σε οποιαδήποτε οργάνωση, αρκεί να πρόκειται για ενέργεια εναντίον του κατακτητή.

Δεύτερη άφιξη Ψαρρού στην Παρνασσίδα.

Όλες τις ενέργειες και τις ανάγκες των μαχητικών ομάδων, τις αναφέρει ο Μήταλας στον Ψαρρό, ο οποίος ενημερώνει το ΣΜΑ και ζητεί επιμόνως την αποστολή οπλισμού. Το ΣΜΑ τον διαβεβαιώνει πως, το δεύτερο δεκαήμερο Ιουλίου θα ερρίπτετο από αεροπλάνα, οπλισμός και εφόδια στη θέση "Λυρίτσα" της Γκιώνας για την ΕΚΚΑ. Κατόπιν της διαβεβαιώσεως αυτής, ο Ψαρρός σπεύδει και έρχεται στις 15 Ιουλίου 1942, για δεύτερη φορά στην Παρνασσίδα, συναντά το Μήταλα και άλλους οπαδούς του, σχηματίζουν ομάδα από 20 περίπου μαχητές, ανέρχονται στη "Λυρίτσα" και περιμένουν τον οπλισμό, πλην επί ματαίω. Τ' αεροπλάνα δεν έρχονται.

Μετά τη διάψευση, αυτή των προσδοκιών του ο Ψαρρός επιζητεί να συναντήσει τον Αλέκο Σεφεριάδη, που έμενε στην Καλοσκοπή και είχε στενές, δι' ασυρμάτου, επαφές με τη Μέση Ανατολή, για να πληροφορήσει αυτός το ΣΜΑ για τα συμβάντα. Όμως, ο Σεφεριάδης αποφεύγει να συναντήσει τον Ψαρρό και, αντ' αυτού, στέλνει στον τόπο συναντήσεως τον μετέπειτα καθηγητή Πανεπιστημίου Γεώργιο Κόλλια, μέλος του ΕΑΜ. Ο καθηγητής τον βεβαιώνει πως δεν ήξεραν τους λόγους για τους οποίους δεν ερρίφθη ο οπλισμός, τον επετίμησε όμως γιατί αργεί και δεν αρχίζει τον αγώνα με τα υπάρχοντα (;;) μέσα. Αλλά και ο Ψαρρός διαμαρτυρήθηκε έντονα στον Γ. Κόλλιαγια το ότι το ΣΜΑ ενισχύει μόνον τον ΕΛΑΣ και χρησιμοποιεί τον Σεφεριάδη σε τόσο σοβαρή αποστολή, θεωρώντας ότι η όλη στάση του ΣΜΑ έναντι των οργανώσεων δεν είναι άμεμπτος. Εν συνεχεία συναντήθηκε με την επιτροπή του ΕΑΣ η οποία του εξέθεσε τις δυσχέρειες που αντιμετωπίζουν και την εμφάνιση και δράση των ανόπλων ομάδων του ΕΛΑΣ.

Το σπουδαιότερο όμως έργο που επετέλεσε ο Ψαρρός ήταν η αναγνώριση από τον ίδιο της σιδηροδρομικής γραμμής από το Μπράλλο έως το Λιανοκλάδι, την οποία ενήργησε κατόπιν παραγγελίας της SOE, με σκοπό να διαπιστώσει ποιά από τις σιδηροδρομικές γέφυρες που υπήρχαν στο τμήμα αυτό της γραμμής, θα προκαλούσε τη μεγαλύτερη καθυστέρηση στην κίνηση των συρμών ανανετινάσσετο. Την αναγνώριση εξετέλεσε ο Ψαρρός με τη βοήθεια και την υποστήριξη του Μήταλα και 2 μαχητών. Με την έκθεσή του ο Ψαρρός υπεδείκνυε στη SOE γι' ανατίναξη μια από τις γέφυρες της Παπαδιάς, του Ασωπού και του Γοργοποτάμου, με προτίμηση την τελευταία. Η πρόταση έγινε δεκτή από τη SOE, από την οποία αποφασίσθηκε ν' ανατιναχθεί η γέφυρα του Γοργοποτάμου όπως θα εκτεθεί κατωτέρω.

Η άφιξη του Ψαρρού στη Ρούμελη διαδόθηκε αστραπιαία, προκάλεσε μεγάλο ενθουσιασμό και τόνωσε το ηθικό και την πίστη των οπαδών του στον αγώνα. Ήταν φυσικό να συμβεί αυτό, γιατί ήταν τεράστιο το κύρος και το γόητρό του σ' όλη τη περιοχή. Τέλος πριν επιστρέψει στην Αθήνα, έδωσε στους συνεργάτες του τις προσήκουσες οδηγίες και κατευθύνσεις τονίζοντας τους ότι δεν έπρεπε ν' αποθαρρύνονται και ότι τα πράγματα θα έβαιναν καλά.

Γεγονός όμως είναι ότι στη Μέση Ανατολή το α' εξάμηνο του 1942 τα πράγματα δεν έβαιναν καλά για τους Συμμάχους. Ο Ρόμμελ με το Αφρικα-Κορ είχε καταλάβει το Τομπρούκ και απειλούσε την Αλεξάνδρεια. Το Τομπρούκ αποτελούσε ένα σημαντικό λιμάνι ανεφοδιασμού της στρατιάς του Ρόμμελ και η κατάληψη του ανέβασε ακόμα περισσότερο τη στρατηγική αξία της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης - Αθηνών και του λιμένος Πειραιώς εφόσον από αυτότον άξονα διεκινούντο πλέον, ένα μεγάλο μέρος των Γερμανικών εφοδίων προς Αίγυπτο.

Όπως ήταν επόμενο το ενδιαφέρον των Βρετανών και της SOE αυξήθηκε κατακόρυφα για τη διενέργεια καταστροφών σ' ευπαθή σημεία της σιδηροδρομικής γραμμής που θα την έθεταν για καιρό εκτός λειτουργίας. Όλα δε αυτά τα ευπαθή σημεία (γέφυρες μεγάλου ανοίγματος, κατά πρώτο λόγο, σήραγγες δευτερευόντως) ήταν συγκεντρωμένα στ' ορεινό τμήμα της χάραξης της γραμμής από Μπράλλο μέχρι Λιανοκλάδι και περιλαμβάνονται γεωγραφικά στο χώρο της Ρούμελης. .

Επιπροσθέτως η Ρούμελη λόγω του ορεινού της εδάφους και της έλλειψης οδικών αρτηριών, προσεφέρετο ιδιαίτερα για την ανάπτυξη και διεξαγωγή ανταρτικού αγώνος. Στη δύσκολη θέση που είχαν περιέλθει τότε οι Σύμμαχοι στη Μ. Ανατολή είχαν κάθε λόγο να ενισχύουν όλες τις οργανώσεις που μπορούσαν να κτυπήσουν τους Γερμανούς και Ιταλούς, του ΕΑΜ συμπεριλαμβανομένου. Οι διαμαρτυρίες δε του Ψαρρού προς τον εκπρόσωπο του ΣΜΑ αφορούσαν κυρίως την άνιση μεταχείριση που υφίστατο η ΕΚΚΑ ως προς τον ανεπαρκέστατο εφοδιασμό της, πράγμα που εξακολούθησε και τα επόμενα χρόνια και απετέλεσε τη μοναδική αιτία που το 5/42 δεν εξελίχθηκε σε μεγάλη ανταρτική μονάδα. Γιατί, προς τούτο, υπήρχαν και τα ικανά στελέχη και το έμψυχο δυναμικό της Ρούμελης που πρόθυμα συστρατεύονταν και προσέβλεπαν μ' εμπιστοσύνη στον συνταγματάρχη Δ. Ψαρρό.

Άφιξη του Ταγματάρχη Τσιγόντε στην Αθήνα.

Στις 2 Αυγούστου 1942 φθάνει, με υποβρύχιο, στην Ελλάδα από τη Μέση Ανατολή, ο ταγματάρχης πεζικού Ιωάννης Τσιγάντες, σύγγαμπρος του Ψαρρού. Ο αξιωματικός αυτός εξήλθε, πρώτος το 1920 από τη Σχολή Ευελπίδων, αλλά αποτάχθηκε το 1935 γιατί ήταν εκ των πρωτεργατών του κινήματος που έγινε το Μάρτιο του έτους αυτού. Στον Ελληνο-Ιταλικό πόλεμο 19401941 δεν ανεκλήθη στην ενεργό υπηρεσία. Κατέφυγε στη Μέση Ανατολή μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τους Γερμανούς. Έφθασε με συμμαχικό υποβρύχιο στον Κότρωνα – Λακωνίας με οκτώ άλλους Αξιωματικούς και ασυρματιστές, με τρεις ασυρμάτους, με τρόφιμα, μ' εκρηκτικά και με χρήματα. Ήταν απεσταλμένος της Ελληνικής Κυβερνήσεως Καιρου, του Βρετανικού Ναυτικού και μιας Αγγλο-Ελληνικής Επιτροπής που είχε έδρα το Κάϊρο και είχε συσταθεί με πρωτοβουλία του Αντιπροέδρου της Κυβερνήσεως και Υπουργού Εθνικής Αμύνης Παν. Κανελλόπουλου. Αποστολή του ήταν ν' αποστείλει Αξιωματικούς στη Μέση Ανατολή και να συντονίσει την αντίσταση κατά του κατακτητή με την εκτέλεση δολιοφθορών. Ακόμη να την επεκτείνει σε μαζικούς αγώνες και στον ανταρτοπόλεμο.

Από την τελευταία αποστολή του Τσιγάντε φαίνεται πως οι Βρετανοί και η Ελληνική Κυβέρνηση άλλαξαν μέθοδο ενεργείας. Αποβλέπουν, τώρα, και στην αντίσταση μέσα στην Ελλάδα, προφανώς κατόπιν εισηγήσεων του Κανελλόπουλου. Δεν θα ιστορηθεί στην μελέτη αυτή η όλη δραστηριότητα του Τσιγάντε, που είναι μεγάλη σε έκταση και σημασία. Ο γράφων, που ήταν από τα στελέχη της οργανώσεως "Μίδας 614" του Τσιγάντε, θ' αρκεσθεί μόνον σε ότι συνδέεται με τον Ψαρρό.

Ευθύς ως έφθασε στην Αθήνα, ο Τσιγάντες επεδίωξε να συναντηθεί με τον Επαμ. Τσέλλο, στενό συνεργάτη του Π. Κανελλόπουλου, και με την Επιτροπή των 6 Συνταγματαρχών. Συνάντησε, όμως, μεγάλη ψυχρότητα. Βασική του, ωστόσο, επιδiωξη παρέμεινε η συγκρότηση "Κέντρου Συντονισμού του Αγώνος", που θ' ανελάμβανε την όλη διοiκηση του ανταρτικού αγώνα, τον οποίov προέβλεπε ότι θα ήταν ενιαiος. Το Κέντρο θ' αναγνωριζόταν από την εξόριστη Κυβέρνηση και θα ενισχύετο απ' αυτήν με όλα τα αναγκαία υλικά μέσα για την επιτυχία της αποστολής του. Στο Κέντρο θα συμμετείχε σαν μέλος και ο Ψαρρός.

Γνώμη του Τσιγάντε ήταν η δημιουργία αντάρτικου στον Ταύγετο υπό τον Συν/χη Γιαννακόπουλο -1000 ως 10.000 άνδρες-, στον Παρνασσό υπό τον Ψαρρό -15.000 άνδρες-, στην Ήπειρο υπό τον Ζέρβα -10.000 άνδρες-, στη Θεσσαλία υπό τον Σαράφη -10.000 άνδρες-, στη Χαλκιδική υπό τους Χρυσοχόου και Σφέτσο, στην Κρήτη -1000 άνδρες- και τέλος στη Μακεδονία και στη Θράκη, που θα τις επέβλεπε ο ίδιος ο Τσιγάντες. Οι συνεννοήσεις με τους Αρχηγούς και τους Επιτελείς των Κομμάτων καθώς και με Αξιωματικούς συνεχίζονταν μέχρι και τη μέρα του θανάτου του -14 Ιανουαρίου 1943- χωρίς να καταλήξουν σε αποτέλεσμα. Όπως κατέθεσε ένας των συνεργατών του, επρόκειτο "να πάνε μαζi σ' ένα σπiτι της οδού Πατησiων -εκεί όπου σκοτώθηκε- για να τελειώσει εκεiνη την ημέρα τον κατάλογο για το Εθνικό Συμβούλιο". Αλλά δεν τον τελείωσε. Τον σκότωσαν οι Ιταλοί κατόπιν αιματηρής συμπλοκής.

Καθ' όλη την πεντάμηνη παραμονή του στην Αθήνα, ο Τσιγάντες συνεννοείτο και συνεργάζετο τακτικά και στενά με τον Ψαρρό. Ο τελευταίος έφερνε σ' επαφή τον πρώτο με τις προσωπικότητες που ήθελε να συναντήσει. Προπαντός όμως, ήθελε να συνδεθεί απ' ευθείας με το ΣΜΑ για την προώθηση των επιδιώξεων της ΕΚΚΑ. Οι απασχολήσεις αυτές του Ψαρρού με τον Τσιγάντε ήταν μια από τις αιτiες που ανάγκασαν τον πρώτο να μην είναι συνεπής προς την υποχρέωση που εiχε αναλάβει με το συμφωνητικό ΕΚΚΑ - ΕΔΕΣ, να βρiσκεται στη Ρούμελη το αργότερο στα μέσα Αυγούστου 1942, γεγονός που εiχε πολύ δυσάρεστες συνέπειες στην εξέλιξη του αγώνα.

Αποκλεισμός της ΕΚΚΑ από τη ρίψη οπλισμού.

Τον Αύγουστο 1942, οι ομάδες Ψαρρού ειδοποιήθηκαν από την Αθήνα να περιμένουν ρίψη οπλισμού από αεροπλάνα στη Γκιώνα. Και όπως συνηθιζόταν, απεστάλη στη θέση αναμονής της ρίψεως απόσπασμα υποδοχής της που τοποθέτησε επί του εδάφους τα σήματα αναγνωρίσεως. Τα αεροπλάνα, πράγματι, ήλθαν, αντελήφθησαν τα σήματα, γιατί πέρασαν πολλές φορές επάνω από αυτά και σε χαμηλό ύψος. Παρά ταύτα τον οπλισμό τον έρριψαν στην περιοχή που ήταν εγκατεστημένος ο ΕΛΑΣ, ο οποίος, μέχρι τότε, είχε λάβει και άλλες επτά ρίψεις, ενώ οι ομάδες της ΕΚΚΑ δεν είχαν λάβει καμιά. Το γεγονός αυτό απογοήτευσε τους οπαδούς της ΕΚΚΑ σε τέτοιο σημείο, ώστε πολλοί δεν ήθελαν να λάβουν μέρος άλλη φορά στο απόσπασμα υποδοχής των ρίψεων.
 

Άφιξη Βρετανικής αποστολής στη Γκιώνα.

Ο Μήταλας λαμβάνει νέα εντολή από την ΕΚΚΑ ν' αναμείνει ρίψεις οπλισμού στο τέλος Σεπτεμβρίου 1942. Σχηματίζει με δυσκολία απόσπασμα υποδοχής από 20 περίπου μαχητές και φθάνει στην ορισμένη θέση. Τη νύχτα της 28ης προς 29η Σεπτεμβρίου φθάνουν στη Γκιώνα τρία αεροπλάνα, τα οποία ξαναγύρισαν άπρακτα στη βάση τους, γιατί δεν βρήκαν τα, επί του εδάφους, σήματα αναγνωρίσεως. Επανέρχονται τη μεθεπομένη νύχτα αλλά δεν βρίσκουν και αυτή τη φορά τα σήματα.

Παρά ταύτα, δύο από τις Βρετανικές ομάδες, η μία υπό τον Συνταγματάρχη Έντυ Μέϊερς (αρχηγό) και η άλλη υπό τον ελληνομαθή Αντισυνταγματάρχη Κρίστοφερ Γουντχάουζ (Κρις), πήδησαν από τα αεροπλάνα στα στραβά. Το τρίτο αεροπλάνο ξαναγύρισε στην Αίγυπτο. Αυτό επιχείρησε και τρίτη, επιτυχή τώρα, πτήση το επόμενο φεγγάρι, του Οκτωβρίου. Ο Μέϊερς, έπεσε κοντά στις Καρούτες Αμφίσσης όπου οι ποιμένες είχαν ανάψει φωτιές για να ζεσταθούν. Συνάντησε, στο πρώτο εικοσιτετράωρο, τον Καραλίβανο με 4-5 αντάρτες που το ντύσιμό τους με "φλουριά" θύμιζε παλαιότερες εποχές. Οι αντάρτες τον βοήθησαν στο μάζεμα των εφοδίων που είχαν διασπαρεί και κατόπιν τον εγκατέλειψαν.

Ο Κρις Γουντχάουζ, εκεί που προσγειώθηκε μαζί με δύο άλλους Βρετανούς Αξιωματικούς και έναν ασυρματιστή, βρήκε, κατά τύχη, τον Μήταλα ο οποίος περίμενε τη ρίψη εφοδίων. Όπως αφηγείται ο Κρις, δύο ημέρες μετά την πτώση, συναντήθηκε με τον Μέϊερς κι αυτό γιατί ο ασύρματος του Μέϊερς είχε χαθεί. Κανείς όμως από τους δύο δεν μπόρεσε να βρει ίχνη των ανταρτών της Γκιώνας, όπως τους είχαν διαβεβαιώσει στο Κάϊρο -εκτός από τον Μήταλα και τον Καραλίβανο. Έμαθαν, ακόμη, ότι ο Σεφεριάδης, που ερχόταν από την Καλοσκοπή, να τους συναντήσει, είχε συλληφθεί από τους Ιταλούς όταν ερχόταν στο τόπο υποδοχής. Αγνοούσαν την ύπαρξη του ΕΛΑΣ και το όνομα του Άρη Βελουχιώτη το άκουσαν για πρώτη φορά από τον Καραλίβανο. Τον ίδιο δεν τον συνάντησαν ποτέ, αλλά ούτε και ο Άρης έδειξε ενδιαφέρον για την άφιξη τους. Ανεζήτησαν τον Ζέρβα. Αλλά κανείς, στη Γκιώνα, δεν είχε ακούσει το όνομα αυτό, φυσικό άλλωστε, γιατί ο Ζέρβας βρισκόταν 120 χιλιόμετρα μακριά από τη Γκιώνα.

Πάντως, στην ομάδα των Βρετανών, ο Μήταλας παρέσχε πολλές εκδουλεύσεις. Την βοήθησε στη συγκέντρωση των εφοδίων που έφερε, φρόντισε για τη σύνδεσή της με τον Μέϊερς, την προστάτευσε από την καταδίωξη των Ιταλών που πληροφορήθηκαν την άφιξή της, την τροφοδότησε με ότι διέθετε η πτωχή οργάνωσή του Τέλος, έφερε τον Κρις σ' επαφή με τον Τσιγάντε στην Αθήνα, από τον οποίον έλαβε πληροφορίες για το σημείο συναντήσεώς του με τον Ζέρβα.
Αποστολή των Βρετανών στα ελληνικά βουνά ήταν η ανατίναξη της σιδηροδρομικής γέφυρας του Γοργοποτάμου -που την είχε υποδείξει ο Ψαρρός, για την οποία είχαν φέρει την απαιτούμενη ποσότητα εκρηκτικών υλών. Την ανατίναξη την αποφάσισε η SOE, γιατί στις 15 Σεπτεμβρίου 1942, ο νέος Αρχιστράτηγος του Γενικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, Στρατηγός Αλεξάντερ, κατά την προετοιμασία της τελικής μάχης του Ελ Αλαμέϊν, ζήτησε από τις μυστικές υπηρεσίες την πραγματοποίηση στο μέγιστο δυνατόν, των καταστροφών των Γερμανικών συγκοινωνιακών γραμμών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Μετά την ανατίναξη η αποστολή θα επέστρεφε στην Αίγυπτο.

Για την εκτέλεση όμως της ανατινάξεως, χρειαζόταν η βοήθεια ένοπλης δύναμης που θα εξουδετέρωνε τις Ιταλικές δυνάμεις ασφαλείας της γέφυρας και θα εξασφάλιζε τους σαμποτέρ κατά και μετά το διάστημα της ανατινάξεως, έως ότου φθάσουν σε ασφαλές μέρος.
Αλλά δυνάμεις ανταρτών της Γκιώνας δεν υπήρχαν. Οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ ήσαν

 άγνωστες στους Βρετανούς. Έτσι, ο Μέϊερς επεδίωξε τη βοήθεια των ΕΟΕΑ - ΕΔΕΣ του Ζέρβα, όπως τον οδήγησε ο Τσιγάντες, αποστέλλοντας για αναζήτησή τους τον Κρις που ήταν δεινός ορειβάτης.

Η πορεία του Κρις προς τον Ζέρβα, η κίνηση της δυνάμεώς του προς τον Γοργοπόταμο, η συνάντησή τους με δύναμη του Άρη, η συμφωνία για συνεργασία στην επιχείρηση των δύο ανταρτικών δυνάμεων, ο καταρτισμός του σχεδίου επιχειρήσεως για την ανατίναξη, ο τρόπος της επιτυχούς εκτελέσεώς της, κατά την 25 Νοεμβρίου 1942 και οι λοιπές λεπτομέρειες δεν θα εκτεθούν σ' αυτή τη μελέτη. Η μάχη του Ελ Αλαμέιν είχε, πάντως, διεξαχθεί (23/10 - 4/11/42) όταν ανετινάχθη η γέφυρα. Είναι, όμως, αναγκαίο να επισημανθεί ότι τα οφέλη της ΕΚΚΑ αν η επιχείρηση υποστηριζόταν από δυνάμεις της, θα ήσαν σημαντικά. Το οποίο θα συνέβαινε εκ του ασφαλούς, αν ο Ψαρρός ανέβαινε στη Φωκίδα από τον Αύγουστο του '42 όπως προβλεπόταν αλλά δεν έγινε γιατί τον κράτησε στην Αθήνα η άφιξη του Τσιγάντε και η κοινή τους προσπάθεια για την επιτυχία της αποστολής του τελευταίου. Αντικείμενο της οποίας ήταν η διοργάνωση ενιαίου αντάρτικου με τη συμμετοχή όλων των δυνάμεων (πολιτικών και στρατιωτικών) της κατεχόμενης χώρας μας.

Είναι όμως απορίας άξιον γιατί το ΣΜΑ, ενώ αποφάσισε τη καταστροφή της γέφυρας στο Γοργοπόταμο και απέστειλε (στα τυφλά όπως απεδείχθη) ολόκληρη ομάδα Άγγλων σαμποτέρ δεν κινητοποίησε έγκαιρα τον Ψαρρό, που ήταν ο καταλληλότερος να σχηματίσει την αναγκαία δύναμη, να υποδεχθεί τη Βρετανική Αποστολή και να πραγματοποιήσει την επιχείρηση όπως την είχε υποδείξει. Η επαφή μαζί του, μέσω του Τσιγάντε, δεν παρουσίαζε καμία δυσκολία. Έτσι χάθηκε, όχι μόνο πολύτιμος χρόνος για το σαμποτάζ που καθυστέρησε κατά ένα περίπου μήνα -αλλά και η ευκαιρία το αντάρτικο στη Ρούμελη να πάρει άλλη μορφή.

Μόνιμη παραμονή της Βρετανικής αποστολής στα βουνά.

Μετά την επιτυχία της επιχειρήσεως στο Γοργοπόταμο, η Βρετανική αποστολή δεν επανήλθε στη βάση της, στην Αίγυπτο, όπως προεβλέπετο. Με νεώτερη απόφαση, κατά το τέλος του 1942, θα έμενε μονίμως στα ελληνικά βουνά. Ο Ταξίαρχος πλέον, Μέϊερς θα ηγείτο της "Στρατιωτικής Αποστολής του Συμμαχικού Στρατηγείου" και θ' ανελάμβανε τη διεύθυνση του ανταρτικού αγώνα.

Δεν είχε αρμοδιότητα ν' αναμιχθεί στην πολιτική. Θα κατετόπιζε για την υφισταμένη κατάσταση το ΣΜΑ. Είχε όμως τη δυνατότητα να δημιουργήσει ανεξάρτητες ομάδες, υπό τις διαταγές του ΣΜΑ, με τις οποίες θα γίνονταν δολιοφθορές.

Δεν είχε εξουσιοδότηση να οργανώσει μεγάλο εθνικό στρατό. Ο Μέϊερς είχε τη γνώμη πως έπρεπε να δημιουργηθούν στα βουνά τρία συγκροτήματα ανταρτών: ένα στην Ήπειρο με το Ζέρβα, ένα στη Θεσσαλία με το Σαράφη και ένα στη Ρούμελη με τον Ψαρρό. Τα συγκροτήματα αυτά θα έπαιρναν διαταγές και οδηγίες από το ΣΜΑ, μέσω του ίδιου. Αργότερα θα επεδίωκε να οργανωθεί "Κεντρικό Αρχηγείο Ανταρτών" κοντά στα Άγραφα. Στο σχεδιασμό αυτό δεν ελάμβανε υπ' όψιν την ύπαρξη του ΕΛΑΣ που άρχιζε ν' αποκτά σημαντική δύναμη. Θα επεδίωκε, όμως, συνεννόηση και συνεργασία μ' αυτόν για ν' αποφευχθούν προστριβές και συγκρούσεις. Το μέλλον απέδειξε πως οι επιδιώξεις αυτές δεν επετεύχθησαν.

Ενέργειες της ΕΚΚΑ στην περιοχή Φωκίδος. Ο Μπακιρτζής στο Κάϊρο.

Στις 10 Οκτωβρίου 1942, έγινε ρίψη οπλισμού και εφοδίων στη Γκιώνα αλλά τα υλικά διεσκορπίσθησαν σε ευρεία έκταση. Το μεγαλύτερο μέρος τους διηρπάγη από τους κατοίκους των γύρω χωριών, τους ποιμένες και τους φυγόδικους.

Στις 11 Οκτωβρίου φθάνει αιφνιδίως στο Κάϊρο ο Μπακιρτζής, που θεωρείτο ένας από τους ηγέτες της ΕΚΚΑ. Όμως δεν είχε σχέσεις μόνο με αυτή. Στην αρχή επεδίωξε να καταλάβει ηγετική θέση στο ΚΚΕ και να γίνει μέλος του πολιτικού του γραφείου. Αλλά δεν τον δέχθηκαν. Μετείχε στην οργάνωση τρία Άλφα των Γρηγοριάδη, Σαράφη κτλ. Αλλ' απεχώρησε από αυτή. Ήλθε σ' επαφή με την Επιτροπή των 6 Συνταγματαρχών. Τελικά κατέληξε στον Ψαρρό. Με το συμφωνητικό του Απριλίου 1942 μεταξύ ΕΚΚΑ - ΕΔΕΣ είχε ορισθεί Γενικός Αρχηγός του ένοπλου αγώνα και ήταν υποχρεωμένος να συγκαλέσει στις 10 Σεπτεμβρίου 1942, κοινή σύσκεψη όλων των στρατιωτικών αρχηγών του ένοπλου αγώνα. Με την αναχώρησή του από την Ελλάδα παρεβίασε όλες τις υποχρεώσεις που είχε αναλάβει.

Πριν αναχωρήσει είχε δηλώσει στην οργάνωση τρία Άλφα ότι κατεβαίνει στη Μέση Ανατολή για να διαφωτίσει στους Βρετανούς επί των συμβαινόντων στην Ελλάδα και να πραγματοποιήσει ασφαλείς συνδέσεις. Στον ΕΔΕΣ, ότι ήθελε να μεταβεί στη Μόσχα για να τους ενημερώσει περί της καταστάσεως στην Ελλάδα, επειδή πίστευε ότι. η Σοβιετική Ένωση θα έπαιζε παγκόσμιο και πρωτεύοντα ρόλο στη Βαλκανική. Στην Επιτροπή των 6 Συνταγματαρχών, ότι ήθελε να καταταγεί στον Κυβερνητικό Τακτικό Στρατό.

Ενδεχομένως να επεδίωκε από το ΣΜΑ την ανάθεση σ' αυτόν και δι' επισήμου δηλώσεως, της ηγεσίας του ένοπλου αγώνα στην Ελλάδα. Ίσως, όμως, να ήταν και πράκτορας των Βρετανών (ο Γουντχάουζ το επιβεβαιώνει) οι οποίοι τον κάλεσαν για συνεννοήσεις και για την ανάθεση σ' αυτόν άλλων απoστoλών. Φεύγοντας, ζήτησε από τον Ψαρρό, "να μη βγει στο βουνό" πριν τον ειδοποιήσει από το Κάϊρο, υπόδειξη που ασφαλώς επηρέασε τον Ψαρρό. Η παρουσία του στο Κάϊρο έκανε μεγάλη εντύπωση σε όλους τους κύκλους και προκάλεσε πολλές αντιδράσεις. Τις οποίες όμως κατάφερε να ξεπεράσει προαχθείς μάλιστα σε στρατηγό!

Νέα ρίψη οπλισμού και εφοδίων στη Γκιώνα είχε προγραμματισθεί να γίνει μεταξύ 17 έως 21 Δεκεμβρίου 1942. Εστάλη εγκαίρως το απόσπασμα υποδοχής, που βάδισε σε χώρο που δεν ήταν άμοιρος κινδύνων λόγω ενεδρών των Ιταλών και του δριμυτάτου ψύχους. Είχε μάλιστα, από το ψύχος και ένα νεκρό: τον μαχητή Ιωάννη Βασιλόπουλο. Αεροπλάνα, όμως, και πάλι δεν ήλθαν και το απόσπασμα επανήλθε άπρακτο στην περιοχή του.

Συλλήψεις Αξιωματικών από τους Ιταλούς. Ενέδρα στη Δοβρουβίτσα 18/12/'42.

Οι Ιταλοί, αντιλαμβανόμενοι ότι οι Αξιωματικοί της περιοχής Φωκίδος ήσαν επικίνδυνοι για τα στρατεύματα κατοχής, προέβησαν σε συλλήψεις ομήρων, μεταξύ των οποίων ήσαν ο Ναύαρχος Αγγελής, ο Ταγματάρχης Θ. Μιχαλόπουλος, οι Υπολοχαγοί Γ. Ράπτης, Γ. Κακανάς, Ανδ. Γιαννέτσος, ο ιατρός Ε. Αθανασιάδης -που πνίγηκε όταν το ατμόπλοιο, που τον μετέφερε στην Ιταλία τορπιλίσθηκε στα στενά του Οτράντο- και άλλοι. Επειδή υπήρχε πληροφορία ότι οι όμηροι θα μεταφέρονταν οδικώς από την Ιτέα στη Ναύπακτο συγκροτήθηκε μικτή ανταρτική ομάδα δυνάμεως 25 ανταρτών -18 του ΕΛΑΣ και 7 του ΕΑΣ- μ' επικεφαλής το δικηγόρο Αντώνη Πασσαλή του ΕΛΑΣ και τον αντάρτη Αθανάσιο Μαμαρέλη του ΕΑΣ η οποία κατέλαβε επίκαιρες θέσεις στη θέση"Ανάθεμα" με σκοπό να τους απελευθερώσει. Αλλά οι όμηροι μεταφέρθηκαν, τελικά, δια θαλάσσης, στην Πάτρα. Στις 18 Δεκεμβρίου 1942, η παραπάνω μικτή ομάδα, επιτέθηκε στη θέσηΑοβρουβίτσα -επί της οδού Ερατεινής, Λιδωρικίου- εναντίον Ιταλικού στρατιωτικού αυτοκινήτου, που επέστρεφε στο Λιδωρίκι, αφού, προηγουμένως, οι επιβαίνοντες σ' αυτό λεηλάτησαν και πυρπόλησαν οικίες και συνέλαβαν ομήρους από τα χωριά Βιτρινίτσα, Ερατεινή και Κίσσιλη.

Κατά τη συμπλοκή σκοτώθηκαν 11 Ιταλοί, συνελήφθησαν αιχμάλωτοι άλλοι 11 μεταξύ των οποίων και 2 Αξιωματικοί -όλοι οι αιχμάλωτοι την επομένη εκτελέσθηκαν- ενώ 2 μόνο διασώθηκαν. Το αυτοκίνητο πυρπολήθηκε. Από την ανταρτική ομάδα φονεύθηκε ο σύνδεσμος του ΕΑΣ Δημήτριος Μπαρτζιώτας, το πρώτο θύμα της ΕΚΚΑ. Μετά την επιτυχή ενέργειά της η μικτή ομάδα κατευθύνθηκε προς το Μαυρολιθάρι, έδρα του ΕΛΑΣ. Εκεί οι υπεύθυνοι του ΕΑΜ προσπάθησαν να παρασύρουν στους κόλπους τους, τους αντάρτες του ΕΑΣ. Αλλά δεν το πέτυχαν. Αυτοί μετά ολιγοήμερη παραμονή, διέφυγαν και επέστρεψαν στη βάση τους.

ΟΙ Ιταλοί σ' αντίποινα επυρπόλησαν τα γειτονικά χωριά Αμυγδαλιά και Βιτρινίτσα και εξετέλεσαν επτά οπαδούς της ΕΚΚΑ.
 

Ανασκόπηση των γεγονότων κατά το 1942.

Με την ενέργεια αυτή, έκλεισε το έτος 1942, γεμάτο από σπουδαία γεγονότα. Άρχισε ο ένοπλος ανταρτικός αγώνας. Ο ΕΔΕΣ, με τις ΕΟΕΑ, άρχισε να δρα στην Αιτωλοακαρνανία και στην Ήπειρο, χωρίς την υποστήριξη κανενός κόμματος.

Το ΕΑΜ, με τη βοήθεια των οργανώσεων του ΚΚΕ, δημιούργησε τον ΕΛΑΣ. Εκτός από την ομάδα του Άρη, στην περιοχή της Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας, συγκρότησε ομάδες ανταρτών στη Βοιωτία, με τον Ανδρ. Μούντριχα -Ορέστης- στη Θεσσαλία και στον Έβρο. Στην Αθήνα συγκρότησε εφεδρικά τμήματα του ΕΛΑΣ. Η ΕΚΚΑ έθεσε υπό την προστασία της τις διάσπαρτες μαχητικές ομάδες στη, Φωκίδα, αλλά δεν κατόρθωσε να τις οργανώσει υπό ενιαία διοίκηση. Απλώς τις ενίσχυε και τις κατηύθυνε από την Αθήνα δια του Μήταλα, που πηγαινοερχόταν μεταξύ Αθηνών και Παρνασσίδας.

Οι Βρετανικές υπηρεσίες της Μέσης Ανατολής, και η εξόριστη Ελληνική Κυβέρνηση, αντελήφθησαν μετά τον Γοργοπόταμο πως οι αντάρτες μπορούσαν να καταστούν υπολογίσιμη στρατιωτική δύναμη, ικανή να επιδράσει στα στρατηγικά τους σχέδια της Ανατολικής Μεσογείου και των Βαλκανίων. Γι' αυτό αποφάσισαν να δημιουργηθεί στα βουνά η στρατιωτική αποστολή του συμμαχικού αγώνα που θα οργάνωνε, κατά τον καλλίτερο τρόπο, τη στρατιωτική δύναμη.

Τέλος, πρέπει ν' αναφέρουμε ότι, το 1942, έλαβαν χώρα και πολεμικές ενέργειες όπως:
1) Η εξόντωση ουλαμού 50 ανδρών στα Ρικά Παρνασσίδας στις 9 Σεπτεμβρίου, από τον ΕΛΑΣ.

2) Η πολυήμερη, στα μέσα Οκτωβρίου, συμπλοκή 45 ανταρτών των ΕΟΕΑ με 2 Ιταλικά τάγματα στην περιοχή Άρτας - Ακαρνανίας.

3) Η ανατίναξη στις 25 Νοεμβρίου, της σιδηροδρομικής γέφυρας Γοργοποτάμου το κορυφαίο γεγονός της Αντιστάσεως - με κοινή σύμπραξη Βρετανών σαμποτέρ και ανταρτών των ΕΟΕΑ και του ΕΛΑΣ.

4) Οι πενθήμερες, από 18 Νοεμβρίου, πολεμικές ενέργειες 400 περίπου ανδρών από την περιοχή Ελασσόνος -Δεσκάτης- στους οποίους περιλαμβάνονταν και αντάρτες του καπετάν Σμόλικα του ΕΛΑΣ - στην περιοχή Λειβαδίου Ελασσώνος, εναντίον Ιταλικού τάγματος.

5) Η ενέδρα, στις 18 Δεκεμβρίου, στη Δοβρουβίτσα κατά Ιταλικής δυνάμεως από μικτή ανταρτική ομάδα του ΕΑΣ και του ΕΛΑΣ, στην οποία ήδη αναφερθήκαμε.

Το τέλος όμως του 1942 σημάδεψε και το σημείο καμπής του πολέμου που κατέληξε στη συντριβή του Άξονα. Μετά την ήττα του στο Ελ Αλαμέϊν ήταν θέμα λίγων μηνών η αιχμαλωσία του Αφρικα-Κορ και ολίγων εβδομάδων η ολοκληρωτική συντριβή του Φον Πάουλους στο Σταλινγκραντ. Βέβαια για τη τελική νίκη χρειάστηκαν 2 ακόμα χρόνια αιματηρότατων μαχών και θυσιών αμάχων, αλλά το "τέλος της αρχής", κατά τον Τσώρτσιλ, ήταν πλέον ορατό.

ΠΗΓΗ: ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ " ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Ε.Κ.Κ.Α 1941-1944" ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΣΤ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
 

1942 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΕΝΟΠΛΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Οργάνωση χωριών στη Φωκίδα.

Όσο διάστημα στην Αθήνα, οι ιδρυτές της ΕΚΚΑ, συνέχιζαν τις προσπάθειές τους για τη συμπλήρωση της οργανώσεως, τη δημιουργία δικτύου πληροφοριών και δολιοφθορών και τη σύνδεσή τους με το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής, στην περιφέρεια της Φωκίδας, όπου κυρίως έδρασε η ΕΚΚΑ, άρχισε τους τελευταίους μήνες του 1941 και συνεχίσθηκε το 1942 με ραγδαίο ρυθμό, ο σχηματισμός μαχητικών ομάδων για τη συνέχιση του πολέμου κατά του κατακτητή.
Σε κάθε χωριό ή κωμόπολη, οι Αξιωματικοί, μόνιμοι ή έφεδροι, ακόμη και διακεκριμένοι πολίτες που διέμεναν εκεί σχημάτισαν μαχητικές ομάδες που μικρό μέρος τους εξοπλιζόταν με τον υπάρχοντα επί τόπου οπλισμό, ενώ το μεγαλύτερο ήταν έτοιμο να πάρει τα όπλα αν απεστέλοντο, όπως ήλπιζαν, από τη Μέση Ανατολή. 
Συγχρόνως συγκέντρωναν πληροφορίες περί του εχθρού και αναζητούσαν οπλισμό ή άλλο χρήσιμο υλικό που τυχόν είχε αποκρυβεί.
Κυρίως όμως ενδιεφέροντο για τη διατήρηση του ηθικού και της μαχητικής διαθέσεως των κατοίκων της περιοχής, οι περισσότεροι δεν περιορίζοντο στο χώρο της καταγωγής τους αλλά επεξέτειναν τη δραστηριότητα τους στα γειτονικά χωριά.

Ι.Σ. Παπαθανασίου-Τάκης Παπαγιαννόπουλος (1944)

Ενδεικτικά αναφέρονται οι παρακάτω περιπτώσεις:
 
- Ταγματάρχης Πεζικού Γεώρ. Καπετζώνης και ο Λοχαγός Πεζικού Αναστ. Κουβέλης έδρασαν στο Ευπάλιο. Ο πρώτος, επιπρόσθετα, δημιούργησε τοπικές επιτροπές αγώνα σε πολλά χωριά της Αχαϊας.
 
- Αντισυνταγματάρχης Πυροβολικού Ευθύμ. Παπαβασιλείου στη Νότιο Δωρίδα.

- Λοχαγός Αθαν. Μποζνάς στα Καρούτια.

- Υπίλαρχος Ιωάν. Μπουζινέκης στη Σεργούλα.

- Εφ. Ανθυπολοχαγός Χαράλ. Παπαθανασίου στην Περεθιώτισα.
- ιατρός Παπανδρέου στην Καλλιθέα.

- Εφ. Ταγματάρχης Ιωάν. Ηλιάδης στο Χρυσό.

- Αντισυνταγματάρχης Λουκάς Μαναίος και ο Ανθυπασπιστής Μηχανικού Λ. Παπαδήμος στη Δεσφίνα.

- καθηγητής Ιωάν. Μελισσάρης στην Άμφισσα.
 
- ιατρός Κακαρούγκας στην Κίρρα.

- οι ταγματάρχες Ανδρέας Φαρμάκης, Αμούτζας και ο ανθυπολοχαγός Κων. Κοκορέλης στην Αράχωβα.

- Υπολοχαγός Πεζικού Λουκάς Κουτριάρης στο Δίστομο.

- Λοχαγός Σπυρ. Σαγιάς στην Αμφίκλεια.

- Ταγματάρχης Βοσκίδης στην Αταλάντη.

- Λοχαγός Παπαλουκάς στο Καλαπόδι.


 - Λοχαγός Πυροβολικού Ευθ. Δεδούσης στην Τριταία.

- Λοχαγός Πυροβολικού Αθαν. Κούτρας στα Πέντε Όρια.

- Υπολοχαγός Πυροβολικού Γεώργ. Καϊμάρας στη Βουνιχώρα.

- Υπολοχαγός Πυροβολικού Γεώργ. Ντούρος στην Αγία Ευθυμία.

Στον αγώνα είχαν μυηθεί ο Μητροπολίτης Φωκίδος Αθανάσιος, ο έπαρχος και κατόπιν Νομάρχης Φωκίδος Κλέων Μπουφίδης ο εισαγγελεύς Παπαγιάννης, ο Δήμαρχος Αμφίσσης Ευθ. Καπράλος, ο διερμηνεύς των Ιταλών Σπυρ. Καφετζάκης και άλλοι.

Όλες οι μαχητικές ομάδες, που είχαν δημιουργηθεί στη Φωκίδα, προσέβλεπαν προς το Ψαρρό, που ήταν συμπατριώτης τους, και είχαν διαπιστώσει το ζωτικό ενδιαφέρον του για την ανάπτυξη του ένοπλου ανταρτικού αγώνα.

Προφανώς οι κατοχικές δυνάμεις πληροφορούνταν την ύπαρξη των ομάδων, αλλά η ορεινή σύσταση της περιοχής Kαθιστούσε πολύ δύσκολη την εξουδετέρωσή τους. Δεν ήσαν όμως, λίγες οι περιπτώσεις που οι Ιταλοί κατεδίωκαν τους αντάρτες και τους οικείους τους, συνελάμβαναν και εκτελούσαν πολλούς από αυτούς και πυρπολούσαν τα σπίτια τους.

Το κυριότερο μειονέκτημα των ομάδων αυτών ήταν ότι δρούσαν ανεξάρτητα η μια από την άλλη, και περιόριζαν τη δράση τους στην κωμόπολη που είχαν δημιουργηθεί ή στην εγγύς περιοχή. Δεν υπήρχε ενιαία διοίκηση που να κατευθύνει και να συντονίζει τις προσπάθειες και τις δυνατότητές τους, να συμπληρώνει τις ελλείψεις τους σε οπλισμό, εφοδιασμό και ένδυση και να εκμεταλλεύεται τις πληροφορίες τους. Παρά ταύτα η προσπάθεια τους ήταν εξαίρετη και άξια θαυμασμού, έστω και εάν η απόδοση τους ήταν σχεδόν μηδενική, γιατί ξεσήκωνε τους κατοίκους διατηρώντας σε υψηλό επίπεδο το ηθικό και το φρόνημα του λαού.

Δημιουργία του πρώτου ενόπλου τμήματος.

 Μόνο οι επί κεφαλής των τριών τελευταίων ομάδων: των Πέντε ορίων, της Βουνιχώρας και της Αγίας Ευθυμίας, Κούτρας, Καϊμάρας και Ντούρος δημιούργησαν κοινή οργάνωση, που την ονόμασαν "Ελληνικός Απελευθερωτικός Στρατός - ΕΑΣ", με σκοπό την εξύψωση του εθνικού φρονήματος των συμπατριωτών τους και τον αγώνα για την απελευθέρωση της Πατρίδας, όταν θα ερχόταν η κατάλληλη στιγμή. Συγκρότησαν από τις αρχές του 1942 το πρώτο ένοπλο ανταρτικό τμήμα, την "ένοπλη ομάδα της Γκιώνας" που την απετέλεσαν οι: Αθαν. Μαμαρέλης, αρχηγός, Ευθ. Διαβολής, Ευστάθ. Παλιβίδας, και Νικόλ. Κοκόρης από τα Πέντε Όρια, Χρήσ. Βαρβάτος, Λουκάς Καϊμάρας, Νικόλ. Κυριαζής, Ιωάν. Γκιούλος από τη Βουνιχώρα και Ευθ. Κανιός από την Αμυγδαλιά.

ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ν. ΜΑΜΑΡΕΛΗΣ

Οι αγνοί αυτοί και ανιδιοτελείς ορεσίβιοι Ρουμελιώτες, με την επιβλητικούς παράσταση και την όμορφη στoλή του τσολιά, απετέλεσαν, με την όλη τους προσφορά στoν αγώνα, παράδειγμα προς μίμηση. Με την εμφάνισή τους προκαλούσαν ρίγη χαράς και υπερηφάνειας στo λαό, ανησυχία και τρόμο στoυς Ιταλούς, που άρχισαν να λαμβάνουν μέτρα ασφαλείας σε κάθε κίνησή τους. Το μόνο μειονέκτημα ήταν η στατικότητα που η ομάδα αυτή επέδειξε. Δεν κινήθηκε κατά του κατακτητή από την πρώτη στιγμή της συγκρότησής της.

Παράλληλα με τον ΕΑΣ, αλλά ανεξάρτητα απ' αυτόν, ο Λοχαγός Δεδούσης οργάνωσε -όπως ελέχθη παραπάνω- την ομάδα της Τριταίας. Είχε την τύχη ν' ανακαλύψει, με τη βοήθεια χωρικού, 52 όπλα, που είχαν εγκαταλείψει οπλίτες του Ελληνο-Ιταλικού πολέμου κατά την υποχώρησή τους. Έτσι, είχε στη διάθεσή του το πρώτο απαραίτητο υλικό για τον πυρήνα που δημιούργησε. Οι κινήσεις του, όμως, έγιναν γνωστές στις Ιταλικές αρχές που κινήθηκαν να τον συλλάβουν. Κατόρθωσε, όμως, να διαφύγει στην Αθήνα όπου επεδίωξε και επέτυχε, άμεσες επαφές με αντιστασιακούς κύκλους της πρωτεύουσας. Εκεί, όμως, συνελήφθη από τους Ιταλούς καραμπινιέρους. Τον Ιανουάριο του 1942, κλείνεται στις φυλακές Αβέρωφ, μεταφέρεται στις φυλακές Αμφίσσης όπου υποβάλλεται σε φρικτά βασανιστήρια και σε υποσιτισμό. Μεταφέρεται και πάλι στην Αθήνα, παραπέμπεται σε Ιταλικό Στρατοδικείο, καταδικάζεται σε τριετή φυλάκιση και μεταφέρεται στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως Λαρίσης, από το οποίο, τον Μάϊο του 1943, δραπετεύει και ξαναγυρίζει στη Ρούμελη για να δράσει πρωταγωνιστικά, όπως θα εξηγηθεί στα επόμενα.

Ενέργειες Μήταλα στην Παρνασσίδα.

Κατά τις αρχές Φεβρουαρίου 1942, επειδή, μετά την καταδίωξη του Κ. Λαγγουράνη από την Παρνασσίδα, είχε διακοπεί η επαφή με την περιοχή αυτή, ο Μήταλας, που υπηρετούσε στην Αστυνομία Πόλεων, λαμβάνει εντολή από τον Ψαρρό ν' αναχωρήσει για την Φωκίδα με σκοπό: να επανασυνδέσει τους πυρήνες αντιστάσεως της περιοχής, να τους εμψυχώσει, να πληροφορηθεί για το έργο που επετέλεσαν και τον οπλισμό που διαθέτουν, να εξακριβώσει τη διάθεση αντιστάσεως του λαού και να διαπιστώσει αν υπάρχουν δυνατότητες συντηρήσεως ενόπλου τμήματος από επιτόπιες πηγές και πόρους.

Ο Μήταλας φθάνει στην Παρνασσίδα, μένει εκεί ένα δεκαπενθήμερο, συνεργάζεται με σημαίνοντα πρόσωπα -στο Χρυσό με τον αρχίατρο Ηλ. Βούσουρα, στην Κίρρα με τον ιερέα Ανάργυρο Κασούτσα και τον ιατρό Κακαρούγκα, στην Ιτέα με τον ιατρό Πιλάλα και τον Ανδρ. Αγορόπουλο, στην Άμφισσα με τον Νικόλ. Μήταλα, τον καθηγητή Ιωάν. Μελισσάρη και τους ταγματάρχες Ανδ. Κουρίτο, Πέτρο Ιωαννίδη και Χ. Δημητριάδη, στον Άγιο Γεώργιο με τον Πρόεδρο κοινότητας Ιωαν. Κουτσουκλένη και στην Τοπόλια με τον Δημ. Τυροδήμο, τον επισμηναγό Ιωάν. Κυριαζή και τον έφεδρο ανθυπολοχαγό Χρ. Παπαριστείδη, και συλλέγει τις πληροφορίες που χρειαζόταν. Συγκροτεί Κεντρική Επιτροπή Αγώνος της ΕΚΚΑ στην Άμφισσα με τους Νικ. Μήταλα, Ιωάν. Μελισσάρη και Α. Κουρίτο και σχηματίζει με τους φυγόδικους του χωριού του (Προσήλιο) ένοπλο πυρήνα υπό τας διαταγάς του χωροφύλακα Ν. Βίλλια. Τέλος διοργανώνει δίκτυο πληροφοριών που κατέγραφε τις σιδηροδρομικές κινήσεις των κατακτητών από την Τιθορέα μέχρι το Λιανοκλάδι.
 

Έκθεση Μήταλα επί της καταστάσεως. Η τύχη της.

Όταν ο Μήταλας επανήλθε στην Αθήνα παρέδωσε στο Ψαρρό έκθεση όπου μεταξύ άλλων
ανέφερε:

1. Στην Παρνασσίδα υπήρχε μεγίστη έφεση για δράση. Είχε, μάλιστα, αρχίσει η αντίδραση του λαού.

2. Ο υπάρχων οπλισμός ήταν ελάχιστος.

3. Η δυνατότητα διατροφής, ενδύσεως και εν γένει συντηρήσεως έστω και ολιγαρίθμου τμήματος ήταν μηδαμινή αν όχι ανύπαρκτη.

4. Σε καμμιά εισφορά υπέρ του αγώνα δεν έπρεπε να υποβληθεί ο λαός της υπαίθρου γιατί δεν υπήρχαν οι δυνατότητες αλλά και για να μη γίνει αντικείμενο εκμεταλλεύσεως κάθε σχετική ενέργεια από ανατρεπτικά στοιχεία τα οποία, την εποχή αυτή, κινούνται δραστήρια.

5. Σκόπιμη θα ήτο η οργάνωση μικρών ενόπλων τμημάτων κρούσεως κατά επαρχία των οποίων η δύναμη να μην υπερβαίνει τους 100 άνδρες, που θ' ανεφοδιάζοντο απ' έξω (Μέση Ανατολή).

Η έκθεση αυτή ετέθη από τον Ψαρρό υπ' όψει συνδέσμου του ΣΜΑ στην Αθήνα που συμφώνησε με αυτή σε όλα σχεδόν τα σημεία. Άφησε όμως να υπονοηθεί ότι μπορούσαν να συνεισφέρουν και οι Έλληνες στον αγώνα αυτόν. Έπρεπε, ακόμη, η ΕΚΚΑ να συμφωνήσει σ' αυτό το ζήτημα, για ν' αρχίσει αμέσως ο εφοδιασμός της με όπλα δι' αεροπλάνων. Το τελευταίο, όμως, το απέρριψε ο Ψαρρός. Δεν ήθελε ν' αρχίσει αγώνας που θα στηριζόταν στις απολειπόμενες, από τις στερήσεις, σάρκες των Ελλήνων. Έτσι διεκόπη η επαφή με το συμμαχικό παράγοντα και ο Ψαρρός απεφάσισε να ενημερώσει απ' ευθείας το ΣΜΑ με σύνδεσμο που θα έστελνε στο Κάϊρο.
Παράλληλα, οι επαφές και οι συσκέψεις μεταξύ Ψαρρού, Λαγγουράνη και Μήταλα συνεχίζονταν τακτικά, ενώ η οργάνωση της περιοχής Παρνασσίδας προχωρούσε μ' επιτυχία σύμφωνα με πληροφορίες του ίδιου του Μήταλα από την Άμφισσα.

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΣ ΣΤΗ ΡΟΥΜΕΛΗ

 ΑΡΧΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ. ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΜΕΧΡΙ ΜΑΪΟΥ 1942

Μετά την κατάρευση του Αλβανικού μετώπου και κατά τους πρώτους μήνες της Ιταλικής κατοχής τρείς Αξιωματικοί του Πυροβολικού της περιοχής Παρνασσίδος οι:

α) Λοχαγός Κούτρας Αθανάσιος, εκ Πεντεορίων.
β) Υπολοχαγός Καϊμάρας Γεώργιος, εκ Βουνιχώρας
γ) Υπολοχαγός Ντούρος Γεώργιος, εξ Αγίας Ευθυμίας,

αποφάσισαν από κοινού, να μην καταφύγουν στη Μέση Ανατολή, αλλά να παραμείνουν στα χωριά τους με σκοπό να εργαστούν για την εξύψωση του Εθνικού φρονήματος των συμπατριωτών τους αφ' ενός και αφ' ετέρου για την απελευθέρωση της πατρίδος των.

Οι Αξιωματικοί αυτοί, όλως αυτοβούλως, άρχισαν με πίστη το δύσκολο έργο των. Εμύησαν στην απελευθερωτική των κίνηση τους περισσοτέρους εκ των Αξιωματικών της Παρνασσίδος και Δωρίδος και οργάνωσαν επαναστατικώς τα χωριά και τις πόλεις της περιοχής.

Προς τούτο μύησαν στην απελευθερωτική των Οργάνωση, την οποία ονάμασαν Ε.Α.Σ (Ελληνικός Απελευθερωτικός Στρατός), τους πολεμιστές της Αλβανίας και των Μακεδονικών φρουρίων και γενικά πολίτες εθνικόφρονες αδιακρίτως πολιτικών πεποιθήσεων, πρόθυμους να εργαστούν και να αγωνιστούν για ένα τόσο σοβαρό σκοπό. Έτσι συνεκρότησαν σε κάθε χωριό μαχητικές ομάδες οι οποίες ήταν έτοιμες ανα πάσα στιγμή να αναλάβουν δράση.

Παράλληλα κατά την ίδια περίοδο άρχισε να εμφανίζεται και η οργάνωση Ε.Α.Μ, υπό το προσωπείο πατριωτικών σκοπών και επιδιώξεων. Το Ε.Α.Μ ιδρύθη κατά το τέλος Σεπτεμβρίου 1941 από το Κ.Κ.Ε πλήν όμως τα πρόσωπα τα οποία πρωτοστατούσαν δεν ενέπνεαν ουδεμία εμπιστοσύνη στο λαό της περιοχής, καθ' όσον ήταν ή γνωστοί κομμουνιστές ή λυστοφυγόδικοι. Επί πλέον το ΚΚΕ προσπάθησε από τις πρώτες ημέρες της κατοχής να συκοφαντίση τους μόνιμους Αξιωματικούς, ότι δήθεν πρόδωσαν τον αγώνα στην Αλβανία κλπ.με σκοπό να αποξενώση αυτούς από τον λαό.

Τον Ιανουάριο του 1942 συνελήφθη απο τους Ιταλούς, λόγω της εθνικής του δράσης, ο εκ Τριταίας Λοχαγός Πυρ/κου Ευθύμιος Δεδούσης και εκλείσθη στην φυλακή, όπου υπέστη μαρτυρικά βασανιστήρια για να αποκαλύψη τα του Κινήματος Εθνικής Αντιστάσεως στην παρνασσίδα. Κατεδικάσθη εις τριετή φυλάκιση και ενεκλείσθη στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως της Λάρισας, όπου παρέμεινε ένα έτος.(1)

ΣΥΝΔΕΣΗ ΨΑΡΡΟΥ ΜΕ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΡΟΥΜΕΛΗΣ (ΜΑΪΟΣ 1942)

Αυτή ήταν η κατάσταση στην Ρούμελη, όταν τις πρώτες μέρες του Μαϊου 1942 έφτασε στην Παρνασσίδα προερχόμενος από την Αθήνα ο έφεδρος Υπολοχαγός Πζκου Μήταλας Ανδρέας, ριψοκίνδυνος και λαμπρός πατριώτης, καταγόμενος εκ Προσηλίου, ως απεσταλμένος του διαμένοντος τότε στην Αθήνα Συνταγματάρχου Ψαρρού. Ο εν λόγω Υπολ/γος έσπευσε αμέσως προς συνάντηση των τριών ανωτέρω Αξιωματικών Παρνασσίδας, η φήμη της δράσης των οποίων είχε φτάσει μέχρι την Αθήνα. Η συνάντηση έγινε στο χωριό Αγ. Ευθυμία, όπου ο Υπολ/γος Μήταλας ανακοίνωσε ότι είχε εντολή απο τον Συντ/ρχη Ψαρρό να λάβει επαφή και να τους προτείνη συνεργασία υπό τας διαταγάς του.

Οι τρείς ανωτέρω Αξ/κοι δέχτηκαν προθύμως να συνεργαστούν με τον Συντ/χη Ψαρρό, αρίστου Έλληνος αξ/κου και γνωστού πατριώτου. Αυτοί αποτέλεσαν την Πρώτη Τοπική Επιτροπή του Αγώνα στην Ρούμελη και τον αρχικό πυρήνα του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων και καθόρισαν το πρόγραμμα εργασίας των και τους επιδιωκομένους σκοπούς των, οι οποίοι ήταν οι κάτωθι:

α) Σκοπός Αγώνα: Καθαρός Εθνικός και Απελευθερωτικός.
β) Μύηση περισσοτέρων κατά το δυνατό μαχητών.
γ) Εξοπλισμός δι' υλικών τα οποία θα ερρίπτοντο από τους Συμμάχους με αεροπλάνα στην Γκιώνα.
δ) Παρακολούθηση των κατακτητών και συλλογή πληροφοριών.
ε) Ανάληψη αποστολών κατά του κατακτητού, ανατιθεμένων υπό του στρατηγείου Μέσης Ανατολής.

ΟΥΔΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΣ ΘΑ ΕΔΙΔΕΤΟ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ, ΟΥΔΕΜΙΑ ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Η ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΘΑ ΑΝΕΛΑΜΒΑΝΑΝ ΟΙ ΑΞ/ΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΑΡΤΕΣ ΕΝΑΝΤΙ ΟΙΑΣΔΗΠΟΤΕ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΣ.

Μετά τον καθορισμό των λεπτομερειών ο Υπ/γος Μήταλας ανεχώρησε για Αθήνα κομίζων την πρώτη έκθεση, την οποία συνέταξαν οι τρείς πρωτεργάτες του αγώνος του 5/42 Συντ. Ευζώνων, περί των κινήσεων και δυνάμεων του εχθρού. Ετονίζετο ιδιαιτέρως η επιτακτική ανάγκη ρίψης όπλων στη περιοχή της Γκιώνας, για να πλαισιωθή ο πρώτος ένοπλος πυρήνας ανταρτών.
Κατόπιν τούτου ο Συντ/χης Ψαρρός ανέλαβε να ενημερώση το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής , περί της οργανώσεως στην Ρούμελη. Η πρώτη αυτή ένοπλη ομάδα της Γκιώνας που συνεκροτήθη στις αρχές του 1942 είχε τα κάτωθι μέλη:

Χρήστο Βαρβάτο
Λουκά Καϊμάρα ή Παλάτζα (2)
Νικόλαο Κυριαζή (2)
Ι. Γκιούλος
Ευστάθιο Παληβίδα
Αθανάσιο Μαμαρέλη
Νικόλαο Κοκκόρη
Ευθ. Διαβολή κλπ.

Οι αγνοί και ανιδιοτελείς αυτοί Ρουμελιώτες με την επιβλητική των παράσταση και στολή ( τσολιάδες πλήρως αρματωμένοι) απεδείχθησαν ήρωες πραγματικοί και υπήρξαν σύμβολο του υπέρ των όλων αγώνος. Η εμφάνιση της πρώτης ανταρτικής ομάδος, η οποία έφερε επί των πηλικίων το διακριτικό Ε.Α.Σ, προξένησε ρίγη χαράς και υπερηφάνειας στο λαό της Ρούμελης. Η ομάδα αυτή εκτελούσε εντολές της τριμελούς επιτροπής, π.χ συλλήψεις προδοτών, τιμωρία κλεφτών, διαφύλαξη Άγγλων, αποστολές συνδέσμου, κλπ.

Κατά το τέλος Μαϊου επέστρεψε απο την Αθήνα ο Ανδρέας Μήταλας με την πληροφορία, ότι αεροπλάνα επρόκειτο να ρίψουν υλικά στη Γκιώνα. Πράγματι έριψαν λίγα εφόδια τα οποία διεσκορπίσθησαν στα χωριά και στις κορφές και στις χαράδρες. Αυτά τα διήρπασαν οι ληστοφυγόδικοι Καραλίβανος, Μπάφας, Πολύχρονος κ.α., οι οποίοι καθωδηγούντο απο έναν ΕΑΜίτη δικηγόρο , ονόματι Σεφεριάδη, ο οποίος παρουσιαζόταν ως σύνδεσμος του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής. Αποτέλεσμα των ρίψεων αυτών ήταν η αυστηρότερη παρακολούθηση των Αξ/κων της περιοχής υπό πρακτόρων του εχθρού( Ιταλοί μεταμφιεσμένοι σε μαυραγορίτες και κυνηγούς, οι οποίοι εξουδετερώθησαν αργότερα).

Σημειώσεις:
(1) = Ο λαμπρός αυτός πατριώτης δραπέτευσε τον Μάιο του 1943 και τον Αύγουστο του ιδίου έτους ενετάχθη στο 5/42. To 1946 εξελέγη βουλευτής Φθιωτιδοφωκίδος, το δε 1947 εγκατέλειψε τη Βουλή και συνεκρότησε Απόσπασμα κυρίως εκ συμπολεμιστών του, με το οποίο έδρασε εναντίον των κομμουνιστοσυμμοριτών. Τον Απρίλιο του 1947 έπεσε ηρωικώς μαχόμενος στην ορεινή Δωρίδα. Η πατρίδα τον ετίμησε με ανέγερση προτομής του στην Ιτέα και χορήγησε σύνταξη Βουλευτού στην οικογένειά του.
(2) =Τα δύο αυτά παλληκάρια της Ρούμελης συνεχίζοντα τον αντικομουνιστικό αγώνα έγιναν ολοκαύτωμα τούτου. Συγκεκριμένα ο μεν Λ. ΚαΪμάρας συλληφθείς αιχμάλωτος στο χωριό Βουνιχώρα το 1947, εσφάγη από τους κομμουνιστοσυμμορίτες στο νεκροταφείο του χωριού. Ο δε Ν. Κυριαζής την ίδια μέρα , εκάει ζωντανός όταν οι κομμουνιστοσυμμορίτες έβαλαν φωτιά στο σπίτι που κρυβόταν.

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΑ

Δημιουργία ομάδων Αντιστάσεως.

Όταν ο Ψαρρός επέστρεψε στην Αθήνα, η Kατάσταση, όσον αφορά την Εθνική Aντίσταση, είχε υπoστεί ριζική μεταβολή. Οι ερασιτεχνισμοί, οι προχειρότητες, οι αυτοσχεδιασμοί και η ατομική αυθόρμητη αντίσταση, έπαυσαν σταδιακά να υφίστανται. Άρχισαν να δημιουργούνται ομάδες, επιτροπές, οργανώσεις Εθνικής Aντιστάσεως. Ομοίως ομάδες για τη συλλογή πληροφοριών και τη μεταβίβασή τους σε κατάλληλες υπηρεσίες καθώς και ομάδες για την εκτέλεση δολιοφθορών. Έτσι η αντίσταση κατά του εχθρού από την αυθόρμητη φάση της εισέρχεται περί τα τέλη του 1941, στην οργανωμένη.

Μερικές από τις ομάδες αυτές ήσαν:

- Η Οργάνωση ΑΑΑ / Τρία Άλφα: Αγών, Ανόρθωσις, Αναγέννησις, με τους Νεόκοσ. Γρηγοριάδη, Σταμ. Χατζήμπεη, Kωνστ. Μανέτα, Στέφ. Σαράφη, Ιωάννη Πανόπουλο.

- Η Οργάνωση ΠΕΑΝ / Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων, με τους Αθανάσ. Σκούρα, Kωνστ. Πιερίκο, Ιωάννη Κατεβάκη, Γεώρ. Αλεξιάδη και άλλους. Η ομάδα αυτή τελούσε σε στενή συνεργασία με τον Παν. Κανελλόπουλο.

- Η Οργάνωση ΕΕΕ / τρία Έψιλον: Ένωσις Ελευθέρων Ελλήνων, με τους Μιλτ. Κανάρη, Ηλία Μαγιόπουλο, Κων. Μπουρνιά, Παύλο Ντεντιδάκη, Μιχαήλ Παξιμάδη.

- Η Επιτροπή των 6 Συνταγματαρχών ή Οργάνωση "Θέρος" με τους Συνταγματάρχες Παν. Σπηλιωτόπουλο, Στυλ. Κιτριλάκη, Eυστ. Λιότη, Αγαμ. Φιλιππίδη, Θρασ. Τσακαλώτο και τον Αντισυνταγματάρχη Κων. Δόβα.

-Η Οργάνωση πληροφοριών "Όμηρος", με τον Επαμ. Τσέλλο, στενό συνεργάτη του Παν. Κανελλόπουλου.

-Η Οργάνωση "Προμηθεύς ΙΙ" με τους Δ. Μπαρδόπουλο, Χρ. Κουτσογιαννόπουλο, Π. Ευαγγελινό και άλλους. Κύριο σκόπό είχε τη συγκέντρωση πληροφοριών, τη μετάδοσή τους στην SOE με την οποία είχε στενό, δι' ασυρμάτων, σύνδεσμο και την ενέργεια σαμποτάζ. Αυτή συνέδεε πολλές οργανώσεις με το Κάϊρο και έπαιξε σοβαρό ρόλο στην ανάπτυξη του ανταρτικού αγώνα.

Σπουδαιότερες, οργανώσεις ήσαν:

- Ο ΕΔΕΣ / Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος. 
Το ιδρυτικό του υπεγράφη στις 9 Σεπτεμβρίου 1941 από τους Ναπολέοντα Ζέρβα, Λεωνίδα Σπαή και Ηλ. Σταματόπουλο. 
Η πρώτη Διοικούσα Επιτροπή απετελέσθη από τους: Βασιλ. Πετρόπουλο, πρόεδρο, Κομνηνό Πυρομάγλου, γενικό γραμματέα, Θεόδ. Κουντουριώτη, Ιωάν. Δημάκη και Ναπολ. Ζέρβα, μέλη.  

Σκοπός του ήταν σύμφωνα με την ιδρυτική του διακήρυξη:

1. Να εγκαθιδρύσει στην Ελλάδα δημοκρατικό σoσιαλιστικό πολίτευμα.

2. Να επιβάλει στoυς στυγνoύς εγκληματίες βαρύτατες κυρώσεις. Εννοώντας προφανώς τα στελέχη της Μεταξικής δικτατορίας και τους όποιους δοσίλογους της κατοχής.

3. Να αποκαθάρει και ν' ανακαινίσει την κρατική μηχανή.

4. Να θεσπίσει νόμους και να λάβει μέτρα που θα δώσουν στo λαό κοινωνική δικαιοσύνη και,

5. Όταν εκπληρωθούν τ' ανωτέρω να γίνει προσφυγή στo Λαό για να κυρώσει το έργο του Συνδέσμου. 
Τότε θα παραδώσει την αρχή στoυς εκπροσώπους του Λαού.

-Το ΕΑΜ / Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο. 
Απαρτίσθηκε αρχικά από το ΚΚΕ, την Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας / ΕΛΔ, το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας / ΣΚΕ, και την Ενοποιητική Κίνηση του Αγροτικού Κινήματος. 
Το ιδρυτικό του υπεγράφη στις 27 Σεπτεμβρίου 1941, από τους Λευτέρη Αποστόλου, του ΚΚΕ, Ηλία Τσιριμώκο, της ΕΛΔ, το Χρήστο Χωμενίδη, του ΣΚΕ, και τους Α. Βογιατζή και Μπενετάτο, των Αγροτικών. 
Το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο απετελέσθη από το Λευτέρη Αποστόλου, του ΚΚΕ, Σταύρο Κανελλόπουλο, της ΕΛΔ, Γ. Οικονόμου, του ΣΚΕ και Α. Βογιατζή, των Αγροτικών.

Σκοπός του ήταν:

1. Η απελευθέρωση του Έθνους από τον κατοχικό ζυγό και η απόκτηση της ανεξαρτησίας της χώρας.

2. Ο σχηματισμός προσωρινής Κυβερνήσεως του ΕΑΜ και η προκήρυξη εκλογών για Συντακτική Εθνοσυνέλευση και

3. Η κατοχύρωση του κυριαρχικού δικαιώματος του Λαού για ν' αποφανθεί περί του τρόπου διακυβερνήσεώς του.

Άξιο μνείας είναι ότι οι δύο τελευταίες ομάδες, ΣΚΕ και Αγροτικοί, απεχώρησαν σχεδόν αμέσως μετά την υπογραφή του συμφωνητικού. 
Έτσι σύντροφος πιστός του ΚΚΕ στο ΕΑΜ παρέμεινε μόνο η ΕΛΔ. 
Χάρις όμως σ' αυτή το ΕΑΜ κατόρθωσε να διατηρήσει την ύπαρξή του και ν' ανδρωθεί με γρήγορα και μεγάλα βήματα. 
Η συνεισφορά του μικρού αυτού κόμματος στο ΕΑΜ, σε στελέχη και μηχανισμούς ήταν ασήμαντη. 
Όμως, η προμετωπίδα που προσέφερε στο ΚΚΕ, ώστε να εμφανίζεται σαν ΕΑΜ, ήταν αποφασιστική.

Οι δύο τελευταίες οργανώσεις, δηλαδή ο ΕΔΕΣ και το ΕΑΜ, έπαιξαν τον κύριο ρόλο κατά την κατοχή. 
Στην παρούσα όμως εξιστόρηση, οι ενέργειες της κάθε οργανώσεως θ' αναφέρονται μόνον εφ' όσον συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τη δράση της ΕΚΚΑ.

Τα κόμματα κατά την κατοχή.

Από τα παραπάνω φαίνεται πως τα πολιτικά κόμματα, εκτός από το Εθνικό Ενωτικό του Π. Κανελλόπουλου και το ΚΚΕ, δεν έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων κατά το πρώτο έτος, 1941, της κατοχής. Προσπαθούσαν ν' ανασυγκροτηθούν, μετά την εξάρθρωσή τους από τη δικτατορία της 4 Αυγούστου 1936. Διέθεταν άφθονα εκλεκτά στελέχη και είχαν ισχυρά μέσα. Δεν κατενόησαν όμως το νέο πνεύμα και τις απαιτήσεις της κατοχής. Ήσαν:

- Το Λαϊκό Κόμμα, που επεδίωκε την επάνοδο του Βασιλέως, των Κων. Τσαλδάρη, Ιωάν. Θεοτόκη, Στέφ. Στεφανόπουλου και Π. Μαυρομιχάλη.

- Το κόμμα των Φιλελευθέρωγ των Θεμ. Σοφούλη και Στυλ. Γονατά.

- Το κόμμα του Γεωργ. Καφαντάρη.

- Το κόμμα του Γεωργ. Παπανδρέου.

- Το Εθνικό Ενωτικό κόμμα του Π. Κανελλόπουλου.

- Το Σοσιαλιστικό κόμμα Ελλάδας με τον Χρ. Χωμενίδη.

- Το Κομμουνιστικό κόμμα Ελλάδας που, μετά την εκκαθάριση και την ανασυγκρότησή του από τα στοιχεία που έντεχνα είχε προσκολλήσει ο Υπουργός του Μεταξά Μανιαδάκης είχε γεν. γραμματέα τον Γεωργ. Σιάντο.

- Διάφορες ομάδες που υπεστήριζαν αγροτικά θέματα με τους Γαβριηλίδη, Παγκούτσο, Λεπενετάτο, Ιωάν. Σοφιανόπουλο.

Με την έναρξη της κατοχής δημιουργήθηκε από τον Ηλία Τσιριμώκο, παλαιό βουλευτή του κόμματος των Φιλελευθέρων, η Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας, ΕΛΔ, με τους Σταύρο Κανελλόπουλο, Στρ. Σωμερίτη, Γ. Κοκορέλη. 
Για το κόμμα αυτό, την προμετωπίδα του ΚΚΕ, που καλύπτετο με το τίτλο του ΕΑΜ, έγινε λόγος παραπάνω. 
Είχε, καθ' όλη τη διάρκεια της κατοχής, στενή και αταλάντευτη συνεργασία με το ΚΚΕ και το βοήθησε, χωρίς καμιά διαμαρτυρία, ακόμα και στα εγκλήματα που διέπραξε.

Πάντως, τα τέσσερα πρώτα κόμματα έδειξαν μεγάλη επιφυλακτικότητα έναντι της αντιστάσεως, που οι Αρχηγοί τους την θεωρούσαν ολέθρια. Περιορίζοντο μόνο στην πολιτικολογία, μελετούσαν το μεταπολεμικό καθεστώς και κατήρτιζαν σχέδια για να ματαιώσουν, εξαιρουμένου του Κ. Τσαλδάρη, την άμεση επάνοδο του Βασιλέως στην Ελλάδα.

Γενικά, τα αστικά κόμματα, αντί να πρωτοστατήσουν στην Εθνική Αντίσταση, παρουσίασαν μια αδικαιολόγητη αδράνεια, που είχε σαν αποτέλεσμα να ψυχράνουν κάπως το αγωνιστικό πάθος μερίδας Αξιωματικών.

Η δημιουργία της ΕΚΚΑ.

Αυτό ήταν το κλίμα στην Ελλάδα όταν ο Ψαρρός επανήλθε στην Αθήνα. Τον πλησιάζουν για συνεργασία όλες σχεδόν οι οργανώσεις, που επεδίωκαν τον ένοπλο αγώνα. 
Αυτός, όμως, επεδίωκε τη δημιουργία νέας Αντιστασιακής Οργανώσεως. 

Σ' αυτό τον βοήθησε πάρα πολύ η συνάντησή του με τον πρώην Υπουργό και πολιτευτή Βόλου, Γεώργιο Καρτάλη, μια επιφανή πολιτική προσωπικότητα, που πίστευε στη δημιουργία αντιστάσεως κατά του κατακτητή και στην ενότητα όλων των Ελλήνων ώστε να δημιουργηθούν ευνοϊκές προοπτικές και συνθήκες για τη μελλοντική πολιτική μας εξέλιξη. Συμφώνησαν πως:

1) Ο εθνικός αγώνας ήταν το πρωταρχικό καθήκον όλων των Ελλήνων.

2) Ο αγώνας αυτός όπως και κάθε άλλη εκδήλωση πρέπει να πραγματοποιηθούν με πνεύμα Εθνικής ενότητας και πλήρους συνεργασίας όλων των πολιτικών παρατάξεων και των εθνικών οργανώσεων μέχρι της απελευθερώσεως.

3) Σε κάθε περίπτωση η λύση του Ελληνικού προβλήματος είναι υπόθεση και μόνον των Ελλήνων και θα δοθεί με τα απελευθερωτικά από την ελεύθερη βούληση του Λαού.

Έτσι ίδρυσαν τον Οκτώβριο του 1941 την Εθνική Οργάνωση: "Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση - ΕΚΚΑ", το Διοικητικό Συμβούλιο της οποίας απετελέσθη από τους: Συνταγματάρχη Δημ. Ψαρρό, πρόεδρο και στρατιωτικό αρχηγό, Γεώργ. Καρτάλη που θα χάρασσε την εθνική και πολιτική γραμμή, Συνταγματάρχες Δημήτριο Καραχρήστο, για τον σύνδεσμο με τους αξιωματικούς και Δημήτριο Γεωργαντά, για τα οικονομικά, στρατιωτικό ιατρό Αλέξανδρο Κωστόπουλο, τους δικηγόρους Απόστολο Καψαλόπουλο και Δημήτριο Κατάβολο και τον ανώτερο υπάλληλο του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους Δ. Μανωλέτο σαν μέλη.

Αποστολή της ΕΚΚΑ.

      Η αποστολή της ΕΚΚΑ ήταν διπλή: Πρώτον εθνικοαπελευθερωτική, εφ' όσον διαρκούσε η κατοχή και δεύτερον μετά την απελευθέρωση, κοινωνικομεταρρυθμιστική.

Στην πρώτη φάση η προσπάθεια της οργανώσεως θα συγκεντρωνόταν στην απολύτρωση του Ελληνικού λαού και στο μετριασμό των δεινών του από την Εθνική δουλεία.

 Σ' αυτή τη φάση θα εχρησιμοποιείτο όλη η μαχητικότητα και η αγωνιστικότητα των οπαδών της. Μόνο όταν θα πραγματοποιηθεί η πρώτη αυτή φάση, δηλαδή όταν απελευθερωθεί η χώρα, θ' αρχίσει η δεύτερη που είναι η πολιτική, πλέον, δράση της και η επιδίωξη πραγματοποιήσεως των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων για την κατάργηση των κοινωνικών αδικιών.

Κατά το πρώτο στάδιο ήσαν δεκτοί οπαδοί οποιασδήποτε πολιτικής τοποθετήσεως, αρκεί να μη εκδηλώνουν τις πεποιθήσεις τους.

Στο δεύτερο στάδιο οι οπαδοί ήσαν εντελώς ελεύθεροι ν' ακολουθήσουν ή όχι την οργάνωση. Καμμία απολύτως πίεση, άμεση ή έμμεση, επρόκειτο ν' ασκηθεί πάνω τους. Η συνέχιση του δεσμού τους στην αλλαγή της πολιτικής, εξαρτάτο αποκλειστικώς και μόνο από την εμπιστοσύνη τους στην ηγεσία, από την κρίση τους και την επιθυμία τους.

Η ΕΚΚΑ διαμορφώνεται, πλέον, σε αντιστασιακή οργάνωση και αναπτύσσεται παραλλήλως αλλά και ανεξάρτητα με τις άλλες δύο, δηλαδή από το ΕΑΜ, με το οποίο δεν θέτει ζήτημα συνεργασίας, γιατί υπάρχουν πολλές διαφορές, και από τον ΕΔΕΣ, με τον οποίον αρνείται τη συγχώνευση, δέχεται, όμως συνεργασία.

Το πολιτικό πρόγραμμα της ΕΚΚΑ.

Το πολιτικό πρόγραμμα της ΕΚΚΑ, δημοσιευμένο στην εφημερίδα της οργανώσεως «ΆΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΗΣ», καταχωρείται στο Παράρτημα υπ' αριθμ. 1 της παρούσας μελέτης. Δεν πρέπει να ξενίσει η έκφραση: "Λαοκρατούμενη Δημοκρατία", που αναγράφεται σ' αυτό. Δεν εννοεί "Κομμουνιστική Δημοκρατία".

Οι οργανωτές της ΕΚΚΑ, διαβλέποντας μιαν ισχυρή τάση στο λαό για κοινωνικές βελτιώσεις θέλησαν να προσαρμόσουν προς την κατεύθυνση αυτή την αποστολή της οργανώσεως και χρησιμοποίησαν τον όρο για να τονίσουν τον κοινωνικό της χαρακτήρα. Πάντως ήσαν προσκολλημένοι οτο αστικό καθεστώς.

Ο Συνταγματάρχης Ευρ. Μπακιρτζής.

Παράλληλα με τον Ψαρρό, που επέλεξε το ψευδώνυμο "Άρχος", σαν στρατιωτικός Αρχηγός της ΕΚΚΑ, τοποθετείται και ο Συνταγματάρχης Πυροβολικού Ευριπίδης Μπακιρτζής, που, πολλές φορές θα μνημονευθεί στα παρακάτω. 
Έτσι είναι απαραίτητη πληρέστερη γνωριμία με τον αξιωματικό αυτό.

Ο Μπακιρτζής, που τον μνημονεύσαμε ήδη στο πρώτο κεφάλαιο αυτής της μελέτης σαν συνεργάτη της SOE, από την οποία εφέρετο αποχωρήσας ήταν πρόσωπο μ' έντονη δραστηριότητα οτο παρελθόν. 
Το 1926, Αντισυνταγματάρχης, καταδικάζεται σε θάνατο, γιατί ήταν απ' τους πρωτεργάτες του στρατιωτικού κινήματος Τζαβέλα - Μπακιρτζή, αλλά δεν εκτελείται. 
Επαναφέρεται το 1928 στο στράτευμα. 
Το 1935 καταδικάζεται, για δεύτερη φορά, σε θάνατο, για τη συμμετοχή του στο κίνημα του έτους αυτού, δεν εκτελείται και αποτάσσεται. 
Παίρνει όμως χάρη, εξορίζεται στα Αντικύθηρα και το 1937, η Κυβέρνηση τον αφήνει ελεύθερο υπό τον όρο να φύγει αμέσως στο εξωτερικό, από όπου επέστρεψε στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 1941.

Ήταν γνωστός σαν "Κόκκινος Συνταγματάρχης". 
Με την έναρξη της κατοχής ανακατεύεται σε όλες τις αντιστασιακές ζυμώσεις, συμμετέχει ή έρχεται σ' επαφή με όλες, σχεδόν, τις αντιστασιακές οργανώσεις και σε κλιμάκια κατασκοπείας. 
Τώρα προσκολλάται στην ΕΚΚΑ, που όπως θα εκτεθεί στο Έκτο Κεφάλαιο, την εγκαταλείπει στην πιο κρίσιμη ώρα της.

Οργάνωση της Αντιστάσεως στη Φωκίδα.

Παράλληλα με την απασχόληση του Ψαρρού στην οργάνωση της ΕΚΚΑ, συνεχίζετο στη Φωκίδα από τους αδελφούς Λαγγουράνη η οργάνωση των χωριών και η μύηση οπαδών για τον αγώνα. Την ενέργειά τους όμως αυτή, την πληροφορήθηκαν οι Ιταλικές αρχές, οι οποίες επεδίωξαν τη σύλληψή τους. Έτσι κατά το τέλος του 1941 αναγκάσθηκαν να καταφύγουν στην Αθήνα, απ' όπου ο Ιωάννης ανεχώρησε για τη Μέση Ανατολή.

Σύνοψη των γεγονότων του 1941.

Δραματικά αλλά και πολύ ενεργητικά έληξε το 1941 με τα δεινά της δουλείας στο κατακόρυφο. Η πείνα προκάλεσε μαζικό θάνατο στον πληθυσμό. Η οικονομία είχε τελείως διαλυθεί. Η χώρα είχε εξαρθρωθεί. Οι πρώτες αυθόρμητες και ανοργάνωτες αντιδράσεις του λαού, ιδίως στη Δυτική, την Κεντρική και την Ανατολική Μακεδονία, είχαν πνιγεί στο αίμα από τους Βούλγαρους κατακτητές. Το πνεύμα, όμως, της αντιστάσεως δυνάμωνε ορμητικά. Παράλληλα, ετίθεντο οι βάσεις για την πληρέστερη οργάνωση του αγώνα.

Η κληρονομιά του 1941 προς το 1942 ήταν γόνιμη και ελπιδοφόρα. Η οργανωμένη αντίσταση εισήρχετο σε υψηλό στάδιο: τον ένοπλο ανταρτικό αγώνα.

Επιπροσθέτως, βαθμιαία, αποκαθίστατο επαφή μεταξύ των οργανώσεων στην κατεχόμενη Ελλάδα με την ελληνική κυβέρνηση του Καϊρου και τις Βρετανικές Υπηρεσίες της Μέσης Ανατολής οι οποίες, όμως, δεν έδειχναν ακόμη, ενδιαφέρον για τον ένοπλο αγώνα στα βουνά.

Στο Παγκόσμιο Πολεμικό σκηνικό η Βέρμαχτ παρέμενε πανίσχυρη αλλά οι πρώτοι τριγμοί της κατάρρευσης της γίνονταν αισθητοί: Οι Γερμανοί σταμάτησαν στη Μόσχα και η Αμερική (6/12/41) εισήλθε στο Πόλεμο.

ΠΗΓΗ: ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ " ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Ε.Κ.Κ.Α 1941-1944" 

ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΣΤ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΣ

 

Προβλήματα που αντιμετώπιζε η χώρα.

Από τα παραπάνω συνάγεται ότι, με την έναρξη της τριπλής κατοχής (Γερμανικής, Ιταλικής και Βουλγαρικής) ο Ελληνικός λαός βρέθηκε τελείως απροετοίμαστος και χωρίς διοίκηση, πράγματα αναγκαία για να συνεχίσει τον αγώνα εναντίον των κατακτητών. Όμως οι δυνατότητες του ήταν πάρα πολύ μεγάλες. Τα προβλήματα που ορθώνονταν μπροστά του, από τις πρώτες ημέρες της κατοχής, ήταν πολλά, σοβαρά και δυσεπίλυτα. Σπουδαιότερα ήταν η επιβίωση και η αντίσταση κατά του κατακτητή.

Το πρώτο, το επισιτιστικό, ήταν ιδιαίτερα δύσκολο γιατί τ' αποθέματα τροφίμων στη χώρα ήσαν ελάχιστα, η συγκομιδή του 1941 προεβλέπετο, λόγω του πολέμου, να είναι αρκετά περιορισμένη και η αναπλήρωσή τους από το εξωτερικό αδύνατη, λόγω του αποκλεισμού. Η τραγική αυτή κατάσταση επεδεινώνετο από το γεγονός ότι οι κατακτητές συντηρούσαν τα στρατεύματά τους από την εγχώρια αγορά, από την οποία, επιπρόσθετα, επέτασσαν τρόφιμα για τις ανάγκες των στρατευμάτων τους στη Βόρειο Αφρική ή, ακόμη, τα έστελλαν στη Γερμανία.

Το δεύτερο πρόβλημα, της αντιστάσεως κατά του κατακτητή, σύντομα άρχισε να θερμαίνει τις ψυχές και ν' απασχολεί το νου των Ελλήνων. Η συνέχιση της προσπάθειας ήταν ιστορική αναγκαιότητα που ανταποκρινόταν στο κοινό συναίσθημα και την απόφαση του λαού ν' αποκτήσει τη χαμένη ελευθερία του. Η Ελλάδα έπρεπε και μπορούσε να συνεχίσει τον πόλεμο έως την τελική νίκη.

Η ολότητα των Ελλήνων πίστευε στη συμμαχική νίκη και ήταν πρόθυμη να υποβληθεί σε οποιαδήποτε θυσία για την πραγματοποίησή της. Εστερείτο, όμως, Αρχηγού που θα οργάνωνε, θα συντόνιζε, και θα κατηύθυνε τις προσπάθειές των. Ούτε όμως η ελληνική κυβέρνηση του Καιρου, ούτε το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής (ΣΜΑ) ή οι συμμαχικές υπηρεσίες πληροφοριών σκέφθηκαν να οργανώσουν ανταρτικόν αγώνα στην κατεχόμενη Ελλάδα. Ίσως τότε και να μη τον ήθελαν. Από τον Προμηθέα ΙΙ πληροφορήθηκαν, τον Δεκέμβριο του 1941, ότι είχαν οργανωθεί στη χώρα μαχητικές ομάδες, έτοιμες ν' αναλάβουν ανταρτοπόλεμο. Αρκούσε προς τούτο το ΣΜΑ να τις εξόπλιζε καταλλήλως.

Πρώτες αντιστασιακές ενέργειες.

Παρά ταύτα, η εθνική έξαρση ήταν τόσο ισχυρή ώστε, αυθόρμητα, ανοργάνωτα, ατομικά ή ομαδικά, άρχισαν οι Έλληνες, από τις πρώτες ημέρες της κατοχής, την αντίσταση. Σαν πρώτες αντιστασιακές ενέργειες θεωρούνται:
- Οι χλευασμοί προς τους Ιταλούς και οι θερμές εκδηλώσεις συμπαθείας προς τους Άγγλους αιχμαλώτους, κάθε φορά που ενεφανίζοντο στους δρόμους οι θλιβερές τους συνοδείες.
- Η πρόθυμη περισυλλογή Βρετανών στρατιωτικών, που είχαν αποκοπεί στην Ελλάδα, η φιλοξενία και η περίθαλψή τους σ' ελληνικά σπίτια μέχρις ότου καταστεί δυνατή η ασφαλής αποστολή τους στη Μέση Ανατολή.
- Η συγκλονιστική ενέργεια των φοιτητών Μανώλη Γλέζου -της ΑΣΟΕΕ- και Αποστόλου Σάντα -της Νομικής-, οι οποίοι τη νύχτα της 30ης προς 31η Μαιου 1941 πραγματοποίησαν το κατέβασμα της Γερμανικής πολεμικής σημαίας από την Ακρόπολη, το ξέσκισμα και την απόρριψή της σε ξηροπήγαδο.


Οι πρώτες ενέργειες του Συν/χη Δ. Ψαρρού.

Μέσα σ' αυτή τη σύγχυση και την αβεβαιότητα, πρώτος ο Συνταγματάρχης Δημήτριος Ψαρρός αποφασίζει να επιδιώξει την οργάνωση ανταρτοπολέμου κατά των Kατακτητών.
Ο Ψαρρός γεννήθηκε το 1893 στο Χρυσό Φωκίδος. 
Απεφοίτησε το 1916 από τη Σχολή Ευελπίδων ως Ανθυπολοχαγός Πυροβολικού. Έλαβε μέρος σε όλους τους αγώνες του Έθνους. 
Εφοίτησε στις Ανώτατες Στρατιωτικές Σχολές και στη Γαλλική Σχολή Πολέμου. Έγινε καθηγητής στην αντίστοιχη Ελληνική Σχολή, λόγω των πολλών προσόντων του. Το 1935, με το βαθμό του Αντισυνταγματάρχη, λαμβάνει μέρος στο στρατιωτικό κίνημα, αποτυγχάνει και αποτάσσεται. 
Από τότε ασχολείται με ιδιωτικές επιχειρήσεις που είχαν κυριότερο χώρο ενεργείας τη Βόρειο Ελλάδα. 
Έτσι γνωρίζει καλά το χώρο και συνδέεται με πολλούς κατοίκους του. 
Με την έναρξη του πολέμου του 1940 προσπαθεί επανειλημμένως να επανέλθει στο Στράτευμα και να πολεμήσει, αλλά οι αιτήσεις του απορρίπτονται.

Μετά την κατάρρευση του μετώπου, έρχεται, κατά το Μάϊο του 1941 στην Άμφισσα, προσκληθείς από τους αδελφούς Λαγγουράνη, τον Κωνσταντίνο -ταγματάρχη Πυροβολικού- και τον Ιωάννη -Ανθυπολοχαγό Πεζικού- για την οργάνωση ενόπλου τμήματος με σκοπό τον ανταρτοπόλεμο. 
Βάση του τμήματος αυτού θ' αποτελούσαν άνδρες της περιοχής οι οποίοι προθύμως θα κατατάσσονταν. 
Ο αρχικός εξοπλισμός τους θα στηρίζονταν στον οπλισμό ενός λόχου του 23ου Συντάγματος Πεζικού, που είχε αποκρύψει ο Διοικητής του, Έφεδρος Υπολοχαγός Πεζικού, Ανδρέας Μήταλας.

Ο Μήταλας, μετά τη μάχη της μονάδος του στην Καστοριά κατά των Γερμανών, ετράπη προς Νότο για να συναντήσει φίλιες δυνάμεις και να συνεχίσει τον αγώνα. 
Επειδή όμως δεν πέτυχε το σκοπό του, λόγω της ραγδαίας προελάσεως των Γερμανών, συνέχισε την πορεία του και στις αρχές Μαιου φθάνει στο Προσήλιο -κοντά στην Άμφισσα-, από το οποίο κατήγετο, με 30 οπλισμένους άνδρες. 
Το γεγονός αυτό πληροφορήθηκε ο αφιχθείς προηγουμένως στην Άμφισσα ταγματάρχης Λαγγουράνης, ο οποίος έσπευσε να συναντήσει το Μήταλα με σκοπό να διατηρήσει ένα ένοπλο πυρήνα του λόχου για την Εθνική Αντίσταση και να διαφυλάξει τον οπλισμό του.

Όπως σωστά πίστευε ο Ταγματάρχης η περιοχή Φωκίδος, λόγω του ορεινού του εδάφους της, προσεφέρετο για ανταρτοπόλεμο και ήθελε ο αρχικός αυτός πυρήνας, ογκούμενος με την κατάταξη νέων εθελοντών, ν' αποτελούσε τη βάση για την ανάπτυξη σοβαρού ανταρτικού αγώνα. 
Όταν όμως συναντήθηκαν οι αξιωματικοί αυτοί, το ένοπλο τμήμα Μήταλα είχε διαλυθεί. 
Συμφώνησαν, τελικά, στην απόκρυψη του οπλισμού και στην οργάνωση ανταρτικών ομάδων με σύγχρονη ενημέρωση του πληθυσμού. 
Την οργάνωση των ομάδων ανέλαβε ο Λαγγουράνης, ο οποίος, όπως ανεφέρθη παραπάνω, κάλεσε από την Αθήνα, σε σύσκεψη, και τον Συνταγματάρχη Ψαρρό. 
Στη σύσκεψη αυτή παρέστησαν ο Ανδρέας Μήταλας και ο εξάδελφός του Νικόλαος, τηλεγραφητής Αμφίσσης.

Κατά τη σύσκεψη απεφασίσθη:
Οι αδελφοί Λαγγουράνη να παραμείνουν στη Γκιώνα για την οργάνωση πυρήνων αντιστάσεων και τη συγκέντρωση πληροφοριών, οπλισμού και εφοδίων.
Ο Ψαρρός και ο Ανδρέας Μήταλας να κατέλθουν στην Αθήνα για να επιτύχουν σύνδεση με το ΣΜΑ προς ενίσχυση του αγώνα.
Ο τηλεγραφητής Νικόλαος Μήταλας να συνδέει τους αδελφούς Λαγγουράνη με τον Ψαρρό για να τον ενημερώνει επί της προόδου της οργανώσεως και ν' αποστέλλει πληροφορίες περί του εχθρού.


Ο Ψαρρός στη Μακεδονία.

Μετά την επιστροφή στην Αθήνα ο Ψαρρός αποφασίζει ν' ανέλθει στη Βόρειο Ελλάδα για ν' αρχίσει από εκεί την ένοπλη αντίσταση κατά των κατακτητών.

Φθάνει στη Χαλκιδική και δημιουργεί ΠΡΩΤΟΣ αυτός τον Ιούνιο του 1941 τους πρώτους επαναστατικούς πυρήνες. 
Σκοπός του: να συγκροτηθούν προωθημένες βάσεις ανταρτικών ομάδων στη Μακεδονία (όπου έβραζε η σλαβική απειλή) αλλά και στην Ήπειρο, προς Δυσμάς και στη Θράκη προς Ανατολάς, με στηρίγματα στη γραμμή των συνόρων, στους κυριότερους κόμβους του εσωτερικού και στα νησιά.

Με την ένοπλη αυτή δύναμη θα ξαναζωντάνευε τ' απαράγραπτα δικαιώματα της Ελλάδας στους ακριτικούς αυτούς χώρους, που, εξ αιτίας της τριπλής κατοχής είχαν υποστείλει τη γαλανόλευκη. Θεώρησε πως αυτή έπρεπε να είναι η αφετηρία του απελευθερωτικού αγώνα, ο οποίος θα πρέπει να παρουσιάζει ενότητα και συνέπεια, χωρίς πολιτικούς σκοπούς, χωρίς μίση, με μοναδικό γνώμονα το συμφέρον της Ελλάδας. Της Ελλάδας που πάντοτε επορεύετο στο πανάρχαιο πνεύμα της Δημοκρατίας και με τις ηθικές αρχές της χριστιανικής ζωής.

Υλοποιώντας τους σκοπούς του, δημιουργεί στα Μακεδονικά βουνά επαναστατική ομάδα, με τ' όνομα «ΈΛΕΥΘΕΡΙΑ» συνεργάζεται με άλλες οργανώσεις, όπως οι "Υπερασπιστές Βορείου Ελλάδος" (Υ.Β.Ε.) εκδίδει προκηρύξεις, δελτία πληροφοριών και την πρώτη επαναστατική εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, με την οποία ρίχνει το σύνθημα του ανελέητου αγώνα κατά των κατακτητών. Η εφημερίδα αυτή αργότερα, περιέρχεται υπό τον έλεγχο του ΕΑΜ. 
Συγκροτεί ένοπλα τμήματα στις περιοχές Νιγρίτας, Λαχανά Κιλκίς, με βοηθό τον ταγματάρχη Μιχαήλ Λάσκαρη που πήρε το ψευδώνυμο "Παπαφλέσσας". 
Σε δύο από τις ομάδες του δίδει την ονομασία "Αθανάσιος Διάκος" και "Οδυσσεύς Ανδρούτσος".

Ο λαός της περιοχής τον ακολουθεί. 
Το λαϊκό ένστικτο τον περιβάλλει μ' εμπιστοσύνη και θαυμασμό και τον βοηθεί στις προσπάθειές του. 
Όμως ο εχθρός, ανήσυχος, τον καταδιώκει: Μεγάλες Βουλγαρικές δυνάμεις κτενίζουν τους ορεινούς όγκους ασταμάτητα, μη αφήνοντας περιθώριο δράσης στις ανταρτικές ομάδες, γεγονός που φέρνει τον Ψαρρό προ διλήμματος. Τελικά για να μην εκθέσει σε αντίποινα το λαό, αποφασίζει, με αβάσταχτο άλγος ψυχής, ν' αναστείλει τον αγώνα και να ξαναγυρίσει στην Αθήνα.

Συναντάται τότε με τον Αρχηγό του Εθνικού Ενωτικού Κόμματος, Παναγ. Κανελλόπουλο κατόπιν δε συμφωνίας μαζί του αλλά και με την οικονομική του βοήθεια, ξαναγυρίζει στη Βόρειο Ελλάδα για να συνεννοηθεί και πάλι με τους ΥΒΕ με σκοπό την οργάνωση ανταρτοπολέμου κατά των Γερμανών. 
Η απόπειρα αυτή υπήρξε απολύτως άγονη, οπότε εγκατέλειψε οριστικά τις Μακεδονικές του προοπτικές όχι όμως και τον κύριο του προσανατολισμό: τον ανταρτοπόλεμο.

Από τις μέχρι τώρα εμπειρίες του όμως συνήγαγε το συμπέρασμα: Ανταρτοπόλεμος χωρίς κεντρική οργάνωση, χωρίς μηχανισμό, χωρίς σχέδιο, χωρίς στελέχη είναι καταδικασμένος ή στον αφανισμό ή στο φυλλορρόημα, έστω και αν η λαϊκή συμπαράσταση και συμμετοχή είναι εξασφαλισμένη. 
Θα προσθέσουμε πως, ο ανταρτοπόλεμος, χρειάζεται ακόμη καθοδήγηση, οικονομική αυτάρκεια και διοικητική μέριμνα (εφοδιασμοί, πληροφορίες, υγειονομική υποστήριξη). Ειδικότερα δε, για τον κατεχόμενο ελληνικό χώρο, σταθερή και συνεχή επικοινωνία και συνεργασία με το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής (ΣΜΑ).

  

ΠΗΓΗ: ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ " ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Ε.Κ.Κ.Α 1941-1944" ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΣΤ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ