ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΟΥ 5/42 Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΜΕΣΑ ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΟ

 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 4 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1981 ΣΕΛΙΔΑ 18

Η ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

 

Ένα χαρτάκι έκρυβε το μυστικό της Τραγωδίας

Στο Γαρδίκι Ομιλαίων μας παρέδωσαν στον Ορφέα Βλαχόπουλο (της Κ.Ε) και εκείνος, στα πρώτα έλατα στο κεφαλάρι του χωρίου, άρχισε συνοφρυωμένος ένα δριμίτατο κατηγορητήριο εναντΐον μας. πόσο καταστροφικό λάθος όταν η ενεργεια μας, γιατί αγνοήσαμε την ενωτική γραμμή του ΕΑΜ κ.τ.λ. Κα σε μια στιγμή, ακόμα πιο ερεθισμένος, πέταξε την εξής ερώτηση: - Ηθελα, συναγωνιστές, να ξέρω ποιος σας εί­πε και κάματε αυτή τη δουλειά;

Εμείς πέφταμε από κατάπληξη σε κατάπλη­ξη. Εβγαλε ο Βερμαίος από το λουράκι του ρολο­γιού του (τά 'χασα ξανά με την πρόβλεψη του) ένα ελάχιστο χαρτάκι και τό 'δωσε στον Ορφέα, λέγοντας;

- Αυτός εδώ, συναγωνιστή Ορφέα!

Πήρε το χαρτάκι ο Ορφέας και το διάβασε. Δεν μπορώ να πω τι σήμαινε η αντίδραση του. Κάτι έδειξε προς στιγμήν να σκέπτεται κοιτάζον­τας το χαρτάκι. Το δίπλωσε και το κράτησε. Αποτέλειωσε έπειτα την κριτική του. το ϊδιο όπως την είχε αρχίσει, αυστηρή και γενικόλογη.

Το περιστατικό αυτό είχε μια χαρακτηριστική συνέχεια έπειτα από είκοσι χρόνια (μετά το 1960). Ξέραμε πλέον καλά τότε ότι η τραγωδία του Ψαρρού ήταν και δική μας τραγωδία. Κρα­τούσαμε (το 1960) με τον Ορφέα Βλαχόπουλο (που τώρα ήξερα ότι λεγόταν Παντελής ΚαραγκίτσηςΙ τον τομέα Αντίσταση, στην τότε ΕΔΑ. Τον βρήκα μια μέρα, έγραφε μια μακροσκελή επι­στολή στην εφημερίδα «Ελευθερία» για το θέμα Ψαρρού. Μού 'ρθε τότε μια ιδέα και τον ρώτησα να μου πει γιατί κατά τη γνώμη του ήταν λάθος η διάλυση του 5/42, για την οποία μας είχε ψάλει τον αναβαλλόμενο τότε στο Γαρδίκι. Μου έδω­σε τώρα εξήγηση με άλλα στοιχεια. Μίλησε για τις συνεννοήσεις που είχαν ολοκληρωθεί εκείνη την περίοδο μεταξύ ΕΑΜ και αστικών κομμάτων, για την εθνική ενότητα. Και πως είχε μονογρα­φηθεί και το προσχέδιο της σχετικής συμφωνίας. Οταν όμως πήγαν οι αντιπρόσωποι του ΕΑΜ στο γραφείο του Σοφούλη να πάρουν τη δική του πρώτα υπογραφή στο τελικό κείμενο, ο Σοφού­λης τους δέχτηκε ψυχρότατος, κοίταξε μια στιγ­μή το συμφωνητικό, τους το πέταξε κυριολεκτι­κά στα μούτρα και τους είπε:

- Πηγαίνετε, κύριοι! Δεν έχετε λόγον!

- Γιατί, Παντελή; ρώτησα το συνεργάτη μου.

- Είχε πέσει σαν βόμβα εκείνες τις ημέρες η είδηση ότι είχατε διαλύσει τον Ψαρρό

- Εμβρόντητος τότε εγώ ξαναρώτησα:

- Τα ήξερες τότε αυτά, Παντελή, στο Γαρδί­κι;

- Τα ήξερα, μου είπε.

- Και μάς βρήκατε να φωνάετε για να μας ελέγξετε;

Δεν μιλούσε ο Παντελής. Εξακολούθησα όμως εγώ.

- Φώναξες τον Ζούλα, να σου εξηγήσει ποιος τού 'χε πει να μας διατάξει να διαλύσουμε το 5/42; Και έπειτα τον άλλον και τον άλλον και να βρείτε άκρη από πού είχε ξεκινήσει αυτή η διαταγή;

Πάλι σιωπούσε ο Παντελής. Και τότε του μί­λησα πολύ σκληρά.

- Δεν μιλάς ε; Σας είχαμε σταυρό στη σκού­φια μας. Εσωκομματικά όμως τρέματε. Βλέπω π.χ. τώρα πως και εσύ είχες καταλάβει τότε, πως κάποιο λάκκο είχε η φάβα με τις επιθέσεις κατά του Ψαρρού. Προτίμησες όμως να τα βάλεις με μας. Και έβγαινες στα μπαλκόνια και αγόρευες για τον αγώνα του λαού, αφού ήξερες ότι ο τά­φος μας ήταν κιόλας ανοιχτοςΙ

Πελιδνός είχε γίνει ο Παντελής. Εξήγηση όμως καμιά δεν αποφάσισε όσο ζούσε να μου δώσει, πώς και γιατί δεν είχε γίνει ποτέ μέσα στο κόμμα η έρευνα να βρεθεί η άκρη για τις συγ­κρούσεις μας με τον Ψαρρό. Επέμενε να μιλάει «για τον αγώνα του λαού» ώς το τέλος της ζωής του. Βρήκε μάλιστα την ευκαιρία να με βρίσει κιόλας από τις στήλες του Τύπου, γιατί είχα αποφασίσει να διαφωνήσω ανοιχτά με την πολιτική που γεννούσε τραγωδίες σαν εκείνη του Ψαρ­ρού και κατόπιν τις κουκούλωνε.

Ανασυγκρότηση

Γυρίσαμε στα τμήματα μας από το Γαρδίκι. Συνέρχονταν και αυτά από πς αλλεπάλληλες μά­χες που είχαν δώσει κατά των Ιταλών από τον Απρίλη έως τον Αύγουστο του 1943. Ο Ψαρρός είχε στο μεταξύ αρχίσει να ανασυγκροτεί το σύν­ταγμα του. Ετρεχε πάνω κάτω στην ελεύθερη Ελλάδα και στην Αθήνα, να συμμετέχει σε πολι­τικές διαβουλεύσεις. Άρχιζε γι' αυτόν μια περίο­δος ανήσυχης ηρεμίας στις σχέσεις του μαζί μας, μια κατάσταση που ήσυχον δεν τον άφηνε, ελπί­δες του δημιουργούσε και πάντως δεν προοιωνι­ζόταν το αδιανόητο τέλος, όπου θα έφτανε η ιστορία του 5'42 Σ.Ε.

Με την πτώση της Ιταλίας, τα τμήματα του ΕΛΑΣ βρέθηκαν σε πλήρη ετοιμότητα και με μια σειρά από θυελλώδεις ενέργειες σημείωσαν και στην περιοχή μας σημαντικές επιτυχίες. Ο Ψαρ­ρός διέταξε γενική κινητοποίηση και των δικών του τμημάτων. Σε μας, για τις συγκρούσεις του 5/42 με τους Γερμανούς (ιδίως στο Λιδωρίκι), επικράτησε ένα πνεύμα ειρωνείας και ταυτόχρο­να σχεδόν ενοχλήσεως. Σα να μας κακοφαινόταν το ενδεχόμενο να αποκτούσε και το τμήμα του Ψαρρού πολεμική αίγλη.

Ακολούθησε η φάση του χειμώνα 1943- 1944 με ελεύθερη την περιοχή Αμφισ­σα - Λιδωρίκι. Η φάση αυτή άρχισε με μια προσ­τριβή: Την ώρα που οι Γερμανοί εκκένωσαν την Αμφισσα, τα τμήματα του 5/42 που καραδοκού­σαν γι' αυτό, έσπευσαν και κατέλαβαν το κάσ­τρο της πόλης.

Κάθε μέρα κατόπιν είχαμε περιστατικά ερεθι­σμού.

Το κλίμα του πάθους ανάμεσα στα δυο τμή­ματα κορυφώθηκε μέσα στο Φλεβάρη (νομίζω) του 1944. Ηταν η εποχή που η ΕΣΣΔ είχε αρχί­σει να ζητάει από το Στρατηγείο Μέσης Ανατο­λής να υπάρξει γενική επίθεση όλων των ελληνι­κών σντσρπκών δυνάμεων κατά των Γερμανών, που ετοιμάζονταν για αποχώρηση από τα Βαλ­κάνια. Ταυτόχρονα ήταν η εποχή που η ΕΣΣΔ, πάλι, είχε αρχίσει να προωθεί ενέργειες που θα εξασφάλιζαν ομαλή απελευθέρωση για την Ελ­λάδα, με σκοπό να μην απομονωθεί και να μην πληγεί το ΕΑΜ σε μια στιγμή που η ίδια δεν μπο­ρούσε νσ του συμπαρασταθεί δυναμικότερα.

Στη Φωκίδα

Συνέβησαν τα εξής στη Φωκίδα το Φλεβάρη του 1944. Μια ομάδα δική μου, που είχε κατεβεί στο Σερνικάκι, για να πάρει εφόδια για ένα λόχο μας (που είχε μείνει και χωρίς παπούτσια μέσα στα χιόνια του Παρνασσού) πήγε μέσα στον ελαιώνα και αφαίρεσε τα άρβυλα από είκοσι πε­ρίπου αντάρτες του 5/42, που κρύβονταν εκεί άοπλοι μετά την ανακατάληψη της Αμφισσας από τους Γερμανούς. Έφεραν στο Μοναστήρι του Προφήτη Ηλία και τον ανθυπολοχαγό Βλαικο, που αρνήθηκε να δώσει τα άρβυλα του και ζήτησε να τον φέρουν να με συναντήσει. Είχε η ομάδα μας φέρει στο μοναστήρι (με δική μου διαταγή αυτό) και πέντε νοικοκυραίους του Σερνικακιού, που διοικούσαν τον ελαιουργικά συνε­ταιρισμό του χωριού, γιατί οι 4 από αυτούς, ανή­κοντας στο 5/42, αρνούνταν να δώσουν το λάδι του παρακρατήματος για τις ανάγκες των ανταρ­τών. Εγώ τιμώρησα τον ομαδάρχη μου για τις ενέργειες του, ζήτησα συγγνώμην από τον Βλάικο και του δήλωσα ότι δεν ήταν ούτε δευτερόλε­πτο κρατούμενος. Το επεισόδιο όμως έφτασε στη Δωρίδα τερατοποιημένο. Τότε ο Δεδούσης εξαπολύθηκε προς την Πενταγιού, αιχμαλώτισε τα μέλη της Περιφερειακής Επιτροπής, ο αξιωμα­τικός του Καλλικάντζαρος ειδοποίησε το Χρή­στο Ραχιώτη, εκπρόσωπο του ΚΚΕ στη Δωρίδα, να κρυφτεί, γιατί κινδύνευε η ζωή του. Επειτα το τμήμα Δεδούση πήγε στο Κροκύλειο και σκότω­σε τον υπεύθυνο του εφεδρικού ΕΛΑΣ Βάρσο.

Αρχισε τότε ένας ατέλειωτος πόλεμος νεύ­ρων και ανακοινώσεων ανάμεσα στις δυο οργα­νώσεις.

Τίποτα όμως από όλα αυτά όεν θα οδηγούσε στο αδιανόητο δράμα στα Κλήματα της Δωρί­δας, στις 17 Απριλίου (1944), αν δεν μεσολα­βούσε ένα άλλο περιστατικό. Το περιστατικό αυ­τό ήταν ένα γράμμα του Σιάντου (επείγον) με ημερομηνία 14.4.44. Ζητάει ο Σιάντος στο γράμμα αυτό «να ξεκαθαρίσουμε την κατάσταση δυναμικό και κεραυνοβόλα χωρίς χρονοτριβές». Στις 17.4.44 η διαταγή είχε εκτελεσθεί σε τρο­μακτικό βαθμό. Ο ιστορικός αναφορικά προς το γράμμα αυτό έχει να ξεκαθαρίσει τα εξής θέματα: Τη σχέση της διαταγής του Σιάντου με τη σοβιε­τική γραμμή εκείνης της περιόδου, που ήταν μια επίμονη φροντίδα το ΕΑΜ και το ΚΚΕ να μπουν σε κυβέρνηση εθνικής ενότητας και να υπάρξει ομαλή απελευθέρωση. Τη σχέση μεταξύ της αποστολής του Αρη στην Πελοπόννησο, του περάσματος του από τα Κλήματα την ημέρα της συγκρούσεως ΕΛΑΣ - 5/42 και αν ο Αρης γνώ­ριζε την επιστολή - διαταγή του Σιάντου για τον Ψαρρό (η δική μου άποψη είναι ότι τη γνώριζε

Το τι έγινε στα Κλήματα της Δωρίδας στις 17.4.44 είναι πασίγνωστο, καίτοι  παραποιημένο σε μερικές πλευρές του. Αυτό που μπορούμε και πρέπει να προσθέσουμε είναι ότι η έκθεση Μάντακα προς την ΠΕΕΑ και το ανακοινωθέν του Γ. Στρατηγείου του ΕΛΑΣ για την τρΐτη διάλυση του 5/42 είναι κείμενα ξένα προς την ιστορική αλήθεια. Συγκεκριμένα, το αναφερόμε­νο ότι στις 1 5 Απριλίου τμήματα της ΕΚΚΑ προ­σέβαλαν λόχο του ΕΛΑΣ στην παραλία Μαραθιάς, έλαβε χώρα εντελώς αντίστροφα.

Έχω απόλυτη προσωπική γνώση του γεγονότος. Τα αναφερόμενα περί συνεργασίας αξιωματικών του 5/42 με τους Γερμανούς δεν είναι παρά από­πειρες των Γερμανών να εκμεταλλευθούν τη δεινή θέση του 5/42, απόπειρες που αποκρού­στηκαν.

Το αναφερόμενο, ότι επίθεση Γερμα­νών κατά θέσεων του ΕΛΑΣ, στην Καλοσκοπή, στις 16 Απριλίου 1944, αποτελεί απόδειξη συνεργασίας του 5/42 με τον εχθρό είναι απαρά­δεκτος ισχυρισμός. Διότι το χωριό Κσλοσκοπή βρίσκεται σε απόσταση δυο ημέρες πορεία από τα Κλήματα και η ενέργεια των Γερμανών εκεί ήταν άλλης κατηγορίας επιχείρηση και όχι ενέρ­γεια συνεργασία τους με το 5/42.

Τέλος, το αναφερόμενο ότι η υποθεση στα Κλήματα έγινε γιατί ο ΕΛΑΣ κινδύνευε από τη συνεργασία 5/42 και Γερμανών είναι και αστειότατο και αναληθέστατο.

Το επισημότερο δηλαδή κείμενο της δικής μας πλευράς, για να αιτιολογήσει την ενέργεια μας κατά του 5/42, είναι διάτρητο μπροστά στην Ιστορία.

Ακόμα και το αναφερόμενο στο ανακοινωθέν αυτό, ότι μερικοί διασωθέντες του 5/42 έφτασαν στην Πάτρα και «ενώθηκαν με τους γερμανοτσολιάδες» αποτελεί θλιβερότατη απόπειρα μας να κατηγορήσουμε ανθρώπους, που όχι μόνο δεν τους είχαμε αφήσει επάνω στην πατρώα γη θέση να σταθούν αλλά που επι­πλέον γύρευαν πού να κρυφτούν μετά για να αποφύγουν τον καταναγκασμό να καταταγούν στα Τάγματα Ασφαλείας.

Πρέπει ακόμα να προσθέσουμε και κάτι άλλο στην υπόθεση της τραγωδίας του Ψαρρού και του Συντάγματος του: Οτι η τραγωδία αυτή συ­νεχίζεται και σήμερα. Με τη μορφή της θλιβερής αλήθειας, ότι ακόμα δεν κατορθώσαμε να εννοήσουμε ή οδήγησε στην τραγωδία αυτή και ποιο είναι το δίδαγμα της. Από ορισμένους κύ­κλους του αντιεαμικού κόσμου, ακούγονται συ­νέχεια κατηγορίες ότι το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ δεν ήταν παρά μια απέραντη συμμορία εγκληματιών. Αυτή είναι η αίσθηση της Ιστορίας που έχουν οι κύκλοι αυτοί. Τους είναι αδύνατο να καταλά­βουν, πρώτον ότι πράξεις σαν εκείνες στα Κλή­ματα δεν τις εγκρίνανε τεράστιος αριθμός μαχη­τών του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ. Δεύτερον, ότι είναι άλλο θέμα γιατί δεν μπόρεσαν οι μαχητές αυτοί να εκ­δηλώσουν την αντίθεση τους. Τρίτον και σπου­δαιότερο: Και εκείνοι που παρουσιάστηκαν να υιοθετούν την επίθεση (όχι ό,τι ακολούθησε τη μάχη) κατά του 5/42, έφτασαν σε τέτοια θέση μέσα από έναν συνδυασμό ιστορικών συντελε-οτών, που περιείχε φοβερή πειθώ και ακόμα πιο φοβερή παραπειθώ. Εθνικό λοιπόν, πρόβλημα είναι να ανερευνήσουμε τους συντελεστές αυ­τούς και όχι να εξακολουθούμε να ζητάμε Κεφάλια αριστερών.

Σε κύκλους της Αριστεράς από το άλλο μέ­ρος η τραγωδία του Ψαρρού - που αποδείχτηκε ο προθάλαμος της τραγωδίας και της ίδιας της Αριστεράς - συνεχίζεται με τη μορφή της επιμο­νής των κύκλων αυτών να λένε «καλά του κάμα­με, διότι ήταν όργανο ξένων συμφερόντων». Είναι,αδιανόητο οι κύκλοι αυτοί να μη θέλουν να καταλάβουν ότι εκατομμύρια Ελληνες σαν τον Ψαρρό είχαν δικαίωμα να αγαπούν την Ελλάδα _τ και την αγαπούσαν - με τη δική τους συντα­γή.. Κοι ότι καθόλου δεν γίνονταν όργανα αντι­λαϊκών δυνάμεων επειδή δεν ήθελαν να αποδε­χτούν την άποψη της Αριστεράς για το κοινωνι­κό θέμα.