1942 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΕΝΟΠΛΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Οργάνωση χωριών στη Φωκίδα.

Όσο διάστημα στην Αθήνα, οι ιδρυτές της ΕΚΚΑ, συνέχιζαν τις προσπάθειές τους για τη συμπλήρωση της οργανώσεως, τη δημιουργία δικτύου πληροφοριών και δολιοφθορών και τη σύνδεσή τους με το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής, στην περιφέρεια της Φωκίδας, όπου κυρίως έδρασε η ΕΚΚΑ, άρχισε τους τελευταίους μήνες του 1941 και συνεχίσθηκε το 1942 με ραγδαίο ρυθμό, ο σχηματισμός μαχητικών ομάδων για τη συνέχιση του πολέμου κατά του κατακτητή.
Σε κάθε χωριό ή κωμόπολη, οι Αξιωματικοί, μόνιμοι ή έφεδροι, ακόμη και διακεκριμένοι πολίτες που διέμεναν εκεί σχημάτισαν μαχητικές ομάδες που μικρό μέρος τους εξοπλιζόταν με τον υπάρχοντα επί τόπου οπλισμό, ενώ το μεγαλύτερο ήταν έτοιμο να πάρει τα όπλα αν απεστέλοντο, όπως ήλπιζαν, από τη Μέση Ανατολή. 
Συγχρόνως συγκέντρωναν πληροφορίες περί του εχθρού και αναζητούσαν οπλισμό ή άλλο χρήσιμο υλικό που τυχόν είχε αποκρυβεί.
Κυρίως όμως ενδιεφέροντο για τη διατήρηση του ηθικού και της μαχητικής διαθέσεως των κατοίκων της περιοχής, οι περισσότεροι δεν περιορίζοντο στο χώρο της καταγωγής τους αλλά επεξέτειναν τη δραστηριότητα τους στα γειτονικά χωριά.

Ι.Σ. Παπαθανασίου-Τάκης Παπαγιαννόπουλος (1944)

Ενδεικτικά αναφέρονται οι παρακάτω περιπτώσεις:
 
- Ταγματάρχης Πεζικού Γεώρ. Καπετζώνης και ο Λοχαγός Πεζικού Αναστ. Κουβέλης έδρασαν στο Ευπάλιο. Ο πρώτος, επιπρόσθετα, δημιούργησε τοπικές επιτροπές αγώνα σε πολλά χωριά της Αχαϊας.
 
- Αντισυνταγματάρχης Πυροβολικού Ευθύμ. Παπαβασιλείου στη Νότιο Δωρίδα.

- Λοχαγός Αθαν. Μποζνάς στα Καρούτια.

- Υπίλαρχος Ιωάν. Μπουζινέκης στη Σεργούλα.

- Εφ. Ανθυπολοχαγός Χαράλ. Παπαθανασίου στην Περεθιώτισα.
- ιατρός Παπανδρέου στην Καλλιθέα.

- Εφ. Ταγματάρχης Ιωάν. Ηλιάδης στο Χρυσό.

- Αντισυνταγματάρχης Λουκάς Μαναίος και ο Ανθυπασπιστής Μηχανικού Λ. Παπαδήμος στη Δεσφίνα.

- καθηγητής Ιωάν. Μελισσάρης στην Άμφισσα.
 
- ιατρός Κακαρούγκας στην Κίρρα.

- οι ταγματάρχες Ανδρέας Φαρμάκης, Αμούτζας και ο ανθυπολοχαγός Κων. Κοκορέλης στην Αράχωβα.

- Υπολοχαγός Πεζικού Λουκάς Κουτριάρης στο Δίστομο.

- Λοχαγός Σπυρ. Σαγιάς στην Αμφίκλεια.

- Ταγματάρχης Βοσκίδης στην Αταλάντη.

- Λοχαγός Παπαλουκάς στο Καλαπόδι.


 - Λοχαγός Πυροβολικού Ευθ. Δεδούσης στην Τριταία.

- Λοχαγός Πυροβολικού Αθαν. Κούτρας στα Πέντε Όρια.

- Υπολοχαγός Πυροβολικού Γεώργ. Καϊμάρας στη Βουνιχώρα.

- Υπολοχαγός Πυροβολικού Γεώργ. Ντούρος στην Αγία Ευθυμία.

Στον αγώνα είχαν μυηθεί ο Μητροπολίτης Φωκίδος Αθανάσιος, ο έπαρχος και κατόπιν Νομάρχης Φωκίδος Κλέων Μπουφίδης ο εισαγγελεύς Παπαγιάννης, ο Δήμαρχος Αμφίσσης Ευθ. Καπράλος, ο διερμηνεύς των Ιταλών Σπυρ. Καφετζάκης και άλλοι.

Όλες οι μαχητικές ομάδες, που είχαν δημιουργηθεί στη Φωκίδα, προσέβλεπαν προς το Ψαρρό, που ήταν συμπατριώτης τους, και είχαν διαπιστώσει το ζωτικό ενδιαφέρον του για την ανάπτυξη του ένοπλου ανταρτικού αγώνα.

Προφανώς οι κατοχικές δυνάμεις πληροφορούνταν την ύπαρξη των ομάδων, αλλά η ορεινή σύσταση της περιοχής Kαθιστούσε πολύ δύσκολη την εξουδετέρωσή τους. Δεν ήσαν όμως, λίγες οι περιπτώσεις που οι Ιταλοί κατεδίωκαν τους αντάρτες και τους οικείους τους, συνελάμβαναν και εκτελούσαν πολλούς από αυτούς και πυρπολούσαν τα σπίτια τους.

Το κυριότερο μειονέκτημα των ομάδων αυτών ήταν ότι δρούσαν ανεξάρτητα η μια από την άλλη, και περιόριζαν τη δράση τους στην κωμόπολη που είχαν δημιουργηθεί ή στην εγγύς περιοχή. Δεν υπήρχε ενιαία διοίκηση που να κατευθύνει και να συντονίζει τις προσπάθειες και τις δυνατότητές τους, να συμπληρώνει τις ελλείψεις τους σε οπλισμό, εφοδιασμό και ένδυση και να εκμεταλλεύεται τις πληροφορίες τους. Παρά ταύτα η προσπάθεια τους ήταν εξαίρετη και άξια θαυμασμού, έστω και εάν η απόδοση τους ήταν σχεδόν μηδενική, γιατί ξεσήκωνε τους κατοίκους διατηρώντας σε υψηλό επίπεδο το ηθικό και το φρόνημα του λαού.

Δημιουργία του πρώτου ενόπλου τμήματος.

 Μόνο οι επί κεφαλής των τριών τελευταίων ομάδων: των Πέντε ορίων, της Βουνιχώρας και της Αγίας Ευθυμίας, Κούτρας, Καϊμάρας και Ντούρος δημιούργησαν κοινή οργάνωση, που την ονόμασαν "Ελληνικός Απελευθερωτικός Στρατός - ΕΑΣ", με σκοπό την εξύψωση του εθνικού φρονήματος των συμπατριωτών τους και τον αγώνα για την απελευθέρωση της Πατρίδας, όταν θα ερχόταν η κατάλληλη στιγμή. Συγκρότησαν από τις αρχές του 1942 το πρώτο ένοπλο ανταρτικό τμήμα, την "ένοπλη ομάδα της Γκιώνας" που την απετέλεσαν οι: Αθαν. Μαμαρέλης, αρχηγός, Ευθ. Διαβολής, Ευστάθ. Παλιβίδας, και Νικόλ. Κοκόρης από τα Πέντε Όρια, Χρήσ. Βαρβάτος, Λουκάς Καϊμάρας, Νικόλ. Κυριαζής, Ιωάν. Γκιούλος από τη Βουνιχώρα και Ευθ. Κανιός από την Αμυγδαλιά.

ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ν. ΜΑΜΑΡΕΛΗΣ

Οι αγνοί αυτοί και ανιδιοτελείς ορεσίβιοι Ρουμελιώτες, με την επιβλητικούς παράσταση και την όμορφη στoλή του τσολιά, απετέλεσαν, με την όλη τους προσφορά στoν αγώνα, παράδειγμα προς μίμηση. Με την εμφάνισή τους προκαλούσαν ρίγη χαράς και υπερηφάνειας στo λαό, ανησυχία και τρόμο στoυς Ιταλούς, που άρχισαν να λαμβάνουν μέτρα ασφαλείας σε κάθε κίνησή τους. Το μόνο μειονέκτημα ήταν η στατικότητα που η ομάδα αυτή επέδειξε. Δεν κινήθηκε κατά του κατακτητή από την πρώτη στιγμή της συγκρότησής της.

Παράλληλα με τον ΕΑΣ, αλλά ανεξάρτητα απ' αυτόν, ο Λοχαγός Δεδούσης οργάνωσε -όπως ελέχθη παραπάνω- την ομάδα της Τριταίας. Είχε την τύχη ν' ανακαλύψει, με τη βοήθεια χωρικού, 52 όπλα, που είχαν εγκαταλείψει οπλίτες του Ελληνο-Ιταλικού πολέμου κατά την υποχώρησή τους. Έτσι, είχε στη διάθεσή του το πρώτο απαραίτητο υλικό για τον πυρήνα που δημιούργησε. Οι κινήσεις του, όμως, έγιναν γνωστές στις Ιταλικές αρχές που κινήθηκαν να τον συλλάβουν. Κατόρθωσε, όμως, να διαφύγει στην Αθήνα όπου επεδίωξε και επέτυχε, άμεσες επαφές με αντιστασιακούς κύκλους της πρωτεύουσας. Εκεί, όμως, συνελήφθη από τους Ιταλούς καραμπινιέρους. Τον Ιανουάριο του 1942, κλείνεται στις φυλακές Αβέρωφ, μεταφέρεται στις φυλακές Αμφίσσης όπου υποβάλλεται σε φρικτά βασανιστήρια και σε υποσιτισμό. Μεταφέρεται και πάλι στην Αθήνα, παραπέμπεται σε Ιταλικό Στρατοδικείο, καταδικάζεται σε τριετή φυλάκιση και μεταφέρεται στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως Λαρίσης, από το οποίο, τον Μάϊο του 1943, δραπετεύει και ξαναγυρίζει στη Ρούμελη για να δράσει πρωταγωνιστικά, όπως θα εξηγηθεί στα επόμενα.

Ενέργειες Μήταλα στην Παρνασσίδα.

Κατά τις αρχές Φεβρουαρίου 1942, επειδή, μετά την καταδίωξη του Κ. Λαγγουράνη από την Παρνασσίδα, είχε διακοπεί η επαφή με την περιοχή αυτή, ο Μήταλας, που υπηρετούσε στην Αστυνομία Πόλεων, λαμβάνει εντολή από τον Ψαρρό ν' αναχωρήσει για την Φωκίδα με σκοπό: να επανασυνδέσει τους πυρήνες αντιστάσεως της περιοχής, να τους εμψυχώσει, να πληροφορηθεί για το έργο που επετέλεσαν και τον οπλισμό που διαθέτουν, να εξακριβώσει τη διάθεση αντιστάσεως του λαού και να διαπιστώσει αν υπάρχουν δυνατότητες συντηρήσεως ενόπλου τμήματος από επιτόπιες πηγές και πόρους.

Ο Μήταλας φθάνει στην Παρνασσίδα, μένει εκεί ένα δεκαπενθήμερο, συνεργάζεται με σημαίνοντα πρόσωπα -στο Χρυσό με τον αρχίατρο Ηλ. Βούσουρα, στην Κίρρα με τον ιερέα Ανάργυρο Κασούτσα και τον ιατρό Κακαρούγκα, στην Ιτέα με τον ιατρό Πιλάλα και τον Ανδρ. Αγορόπουλο, στην Άμφισσα με τον Νικόλ. Μήταλα, τον καθηγητή Ιωάν. Μελισσάρη και τους ταγματάρχες Ανδ. Κουρίτο, Πέτρο Ιωαννίδη και Χ. Δημητριάδη, στον Άγιο Γεώργιο με τον Πρόεδρο κοινότητας Ιωαν. Κουτσουκλένη και στην Τοπόλια με τον Δημ. Τυροδήμο, τον επισμηναγό Ιωάν. Κυριαζή και τον έφεδρο ανθυπολοχαγό Χρ. Παπαριστείδη, και συλλέγει τις πληροφορίες που χρειαζόταν. Συγκροτεί Κεντρική Επιτροπή Αγώνος της ΕΚΚΑ στην Άμφισσα με τους Νικ. Μήταλα, Ιωάν. Μελισσάρη και Α. Κουρίτο και σχηματίζει με τους φυγόδικους του χωριού του (Προσήλιο) ένοπλο πυρήνα υπό τας διαταγάς του χωροφύλακα Ν. Βίλλια. Τέλος διοργανώνει δίκτυο πληροφοριών που κατέγραφε τις σιδηροδρομικές κινήσεις των κατακτητών από την Τιθορέα μέχρι το Λιανοκλάδι.
 

Έκθεση Μήταλα επί της καταστάσεως. Η τύχη της.

Όταν ο Μήταλας επανήλθε στην Αθήνα παρέδωσε στο Ψαρρό έκθεση όπου μεταξύ άλλων
ανέφερε:

1. Στην Παρνασσίδα υπήρχε μεγίστη έφεση για δράση. Είχε, μάλιστα, αρχίσει η αντίδραση του λαού.

2. Ο υπάρχων οπλισμός ήταν ελάχιστος.

3. Η δυνατότητα διατροφής, ενδύσεως και εν γένει συντηρήσεως έστω και ολιγαρίθμου τμήματος ήταν μηδαμινή αν όχι ανύπαρκτη.

4. Σε καμμιά εισφορά υπέρ του αγώνα δεν έπρεπε να υποβληθεί ο λαός της υπαίθρου γιατί δεν υπήρχαν οι δυνατότητες αλλά και για να μη γίνει αντικείμενο εκμεταλλεύσεως κάθε σχετική ενέργεια από ανατρεπτικά στοιχεία τα οποία, την εποχή αυτή, κινούνται δραστήρια.

5. Σκόπιμη θα ήτο η οργάνωση μικρών ενόπλων τμημάτων κρούσεως κατά επαρχία των οποίων η δύναμη να μην υπερβαίνει τους 100 άνδρες, που θ' ανεφοδιάζοντο απ' έξω (Μέση Ανατολή).

Η έκθεση αυτή ετέθη από τον Ψαρρό υπ' όψει συνδέσμου του ΣΜΑ στην Αθήνα που συμφώνησε με αυτή σε όλα σχεδόν τα σημεία. Άφησε όμως να υπονοηθεί ότι μπορούσαν να συνεισφέρουν και οι Έλληνες στον αγώνα αυτόν. Έπρεπε, ακόμη, η ΕΚΚΑ να συμφωνήσει σ' αυτό το ζήτημα, για ν' αρχίσει αμέσως ο εφοδιασμός της με όπλα δι' αεροπλάνων. Το τελευταίο, όμως, το απέρριψε ο Ψαρρός. Δεν ήθελε ν' αρχίσει αγώνας που θα στηριζόταν στις απολειπόμενες, από τις στερήσεις, σάρκες των Ελλήνων. Έτσι διεκόπη η επαφή με το συμμαχικό παράγοντα και ο Ψαρρός απεφάσισε να ενημερώσει απ' ευθείας το ΣΜΑ με σύνδεσμο που θα έστελνε στο Κάϊρο.
Παράλληλα, οι επαφές και οι συσκέψεις μεταξύ Ψαρρού, Λαγγουράνη και Μήταλα συνεχίζονταν τακτικά, ενώ η οργάνωση της περιοχής Παρνασσίδας προχωρούσε μ' επιτυχία σύμφωνα με πληροφορίες του ίδιου του Μήταλα από την Άμφισσα.

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΣ ΣΤΗ ΡΟΥΜΕΛΗ

 ΑΡΧΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ. ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΜΕΧΡΙ ΜΑΪΟΥ 1942

Μετά την κατάρευση του Αλβανικού μετώπου και κατά τους πρώτους μήνες της Ιταλικής κατοχής τρείς Αξιωματικοί του Πυροβολικού της περιοχής Παρνασσίδος οι:

α) Λοχαγός Κούτρας Αθανάσιος, εκ Πεντεορίων.
β) Υπολοχαγός Καϊμάρας Γεώργιος, εκ Βουνιχώρας
γ) Υπολοχαγός Ντούρος Γεώργιος, εξ Αγίας Ευθυμίας,

αποφάσισαν από κοινού, να μην καταφύγουν στη Μέση Ανατολή, αλλά να παραμείνουν στα χωριά τους με σκοπό να εργαστούν για την εξύψωση του Εθνικού φρονήματος των συμπατριωτών τους αφ' ενός και αφ' ετέρου για την απελευθέρωση της πατρίδος των.

Οι Αξιωματικοί αυτοί, όλως αυτοβούλως, άρχισαν με πίστη το δύσκολο έργο των. Εμύησαν στην απελευθερωτική των κίνηση τους περισσοτέρους εκ των Αξιωματικών της Παρνασσίδος και Δωρίδος και οργάνωσαν επαναστατικώς τα χωριά και τις πόλεις της περιοχής.

Προς τούτο μύησαν στην απελευθερωτική των Οργάνωση, την οποία ονάμασαν Ε.Α.Σ (Ελληνικός Απελευθερωτικός Στρατός), τους πολεμιστές της Αλβανίας και των Μακεδονικών φρουρίων και γενικά πολίτες εθνικόφρονες αδιακρίτως πολιτικών πεποιθήσεων, πρόθυμους να εργαστούν και να αγωνιστούν για ένα τόσο σοβαρό σκοπό. Έτσι συνεκρότησαν σε κάθε χωριό μαχητικές ομάδες οι οποίες ήταν έτοιμες ανα πάσα στιγμή να αναλάβουν δράση.

Παράλληλα κατά την ίδια περίοδο άρχισε να εμφανίζεται και η οργάνωση Ε.Α.Μ, υπό το προσωπείο πατριωτικών σκοπών και επιδιώξεων. Το Ε.Α.Μ ιδρύθη κατά το τέλος Σεπτεμβρίου 1941 από το Κ.Κ.Ε πλήν όμως τα πρόσωπα τα οποία πρωτοστατούσαν δεν ενέπνεαν ουδεμία εμπιστοσύνη στο λαό της περιοχής, καθ' όσον ήταν ή γνωστοί κομμουνιστές ή λυστοφυγόδικοι. Επί πλέον το ΚΚΕ προσπάθησε από τις πρώτες ημέρες της κατοχής να συκοφαντίση τους μόνιμους Αξιωματικούς, ότι δήθεν πρόδωσαν τον αγώνα στην Αλβανία κλπ.με σκοπό να αποξενώση αυτούς από τον λαό.

Τον Ιανουάριο του 1942 συνελήφθη απο τους Ιταλούς, λόγω της εθνικής του δράσης, ο εκ Τριταίας Λοχαγός Πυρ/κου Ευθύμιος Δεδούσης και εκλείσθη στην φυλακή, όπου υπέστη μαρτυρικά βασανιστήρια για να αποκαλύψη τα του Κινήματος Εθνικής Αντιστάσεως στην παρνασσίδα. Κατεδικάσθη εις τριετή φυλάκιση και ενεκλείσθη στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως της Λάρισας, όπου παρέμεινε ένα έτος.(1)

ΣΥΝΔΕΣΗ ΨΑΡΡΟΥ ΜΕ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΡΟΥΜΕΛΗΣ (ΜΑΪΟΣ 1942)

Αυτή ήταν η κατάσταση στην Ρούμελη, όταν τις πρώτες μέρες του Μαϊου 1942 έφτασε στην Παρνασσίδα προερχόμενος από την Αθήνα ο έφεδρος Υπολοχαγός Πζκου Μήταλας Ανδρέας, ριψοκίνδυνος και λαμπρός πατριώτης, καταγόμενος εκ Προσηλίου, ως απεσταλμένος του διαμένοντος τότε στην Αθήνα Συνταγματάρχου Ψαρρού. Ο εν λόγω Υπολ/γος έσπευσε αμέσως προς συνάντηση των τριών ανωτέρω Αξιωματικών Παρνασσίδας, η φήμη της δράσης των οποίων είχε φτάσει μέχρι την Αθήνα. Η συνάντηση έγινε στο χωριό Αγ. Ευθυμία, όπου ο Υπολ/γος Μήταλας ανακοίνωσε ότι είχε εντολή απο τον Συντ/ρχη Ψαρρό να λάβει επαφή και να τους προτείνη συνεργασία υπό τας διαταγάς του.

Οι τρείς ανωτέρω Αξ/κοι δέχτηκαν προθύμως να συνεργαστούν με τον Συντ/χη Ψαρρό, αρίστου Έλληνος αξ/κου και γνωστού πατριώτου. Αυτοί αποτέλεσαν την Πρώτη Τοπική Επιτροπή του Αγώνα στην Ρούμελη και τον αρχικό πυρήνα του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων και καθόρισαν το πρόγραμμα εργασίας των και τους επιδιωκομένους σκοπούς των, οι οποίοι ήταν οι κάτωθι:

α) Σκοπός Αγώνα: Καθαρός Εθνικός και Απελευθερωτικός.
β) Μύηση περισσοτέρων κατά το δυνατό μαχητών.
γ) Εξοπλισμός δι' υλικών τα οποία θα ερρίπτοντο από τους Συμμάχους με αεροπλάνα στην Γκιώνα.
δ) Παρακολούθηση των κατακτητών και συλλογή πληροφοριών.
ε) Ανάληψη αποστολών κατά του κατακτητού, ανατιθεμένων υπό του στρατηγείου Μέσης Ανατολής.

ΟΥΔΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΣ ΘΑ ΕΔΙΔΕΤΟ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ, ΟΥΔΕΜΙΑ ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Η ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΘΑ ΑΝΕΛΑΜΒΑΝΑΝ ΟΙ ΑΞ/ΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΑΡΤΕΣ ΕΝΑΝΤΙ ΟΙΑΣΔΗΠΟΤΕ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΣ.

Μετά τον καθορισμό των λεπτομερειών ο Υπ/γος Μήταλας ανεχώρησε για Αθήνα κομίζων την πρώτη έκθεση, την οποία συνέταξαν οι τρείς πρωτεργάτες του αγώνος του 5/42 Συντ. Ευζώνων, περί των κινήσεων και δυνάμεων του εχθρού. Ετονίζετο ιδιαιτέρως η επιτακτική ανάγκη ρίψης όπλων στη περιοχή της Γκιώνας, για να πλαισιωθή ο πρώτος ένοπλος πυρήνας ανταρτών.
Κατόπιν τούτου ο Συντ/χης Ψαρρός ανέλαβε να ενημερώση το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής , περί της οργανώσεως στην Ρούμελη. Η πρώτη αυτή ένοπλη ομάδα της Γκιώνας που συνεκροτήθη στις αρχές του 1942 είχε τα κάτωθι μέλη:

Χρήστο Βαρβάτο
Λουκά Καϊμάρα ή Παλάτζα (2)
Νικόλαο Κυριαζή (2)
Ι. Γκιούλος
Ευστάθιο Παληβίδα
Αθανάσιο Μαμαρέλη
Νικόλαο Κοκκόρη
Ευθ. Διαβολή κλπ.

Οι αγνοί και ανιδιοτελείς αυτοί Ρουμελιώτες με την επιβλητική των παράσταση και στολή ( τσολιάδες πλήρως αρματωμένοι) απεδείχθησαν ήρωες πραγματικοί και υπήρξαν σύμβολο του υπέρ των όλων αγώνος. Η εμφάνιση της πρώτης ανταρτικής ομάδος, η οποία έφερε επί των πηλικίων το διακριτικό Ε.Α.Σ, προξένησε ρίγη χαράς και υπερηφάνειας στο λαό της Ρούμελης. Η ομάδα αυτή εκτελούσε εντολές της τριμελούς επιτροπής, π.χ συλλήψεις προδοτών, τιμωρία κλεφτών, διαφύλαξη Άγγλων, αποστολές συνδέσμου, κλπ.

Κατά το τέλος Μαϊου επέστρεψε απο την Αθήνα ο Ανδρέας Μήταλας με την πληροφορία, ότι αεροπλάνα επρόκειτο να ρίψουν υλικά στη Γκιώνα. Πράγματι έριψαν λίγα εφόδια τα οποία διεσκορπίσθησαν στα χωριά και στις κορφές και στις χαράδρες. Αυτά τα διήρπασαν οι ληστοφυγόδικοι Καραλίβανος, Μπάφας, Πολύχρονος κ.α., οι οποίοι καθωδηγούντο απο έναν ΕΑΜίτη δικηγόρο , ονόματι Σεφεριάδη, ο οποίος παρουσιαζόταν ως σύνδεσμος του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής. Αποτέλεσμα των ρίψεων αυτών ήταν η αυστηρότερη παρακολούθηση των Αξ/κων της περιοχής υπό πρακτόρων του εχθρού( Ιταλοί μεταμφιεσμένοι σε μαυραγορίτες και κυνηγούς, οι οποίοι εξουδετερώθησαν αργότερα).

Σημειώσεις:
(1) = Ο λαμπρός αυτός πατριώτης δραπέτευσε τον Μάιο του 1943 και τον Αύγουστο του ιδίου έτους ενετάχθη στο 5/42. To 1946 εξελέγη βουλευτής Φθιωτιδοφωκίδος, το δε 1947 εγκατέλειψε τη Βουλή και συνεκρότησε Απόσπασμα κυρίως εκ συμπολεμιστών του, με το οποίο έδρασε εναντίον των κομμουνιστοσυμμοριτών. Τον Απρίλιο του 1947 έπεσε ηρωικώς μαχόμενος στην ορεινή Δωρίδα. Η πατρίδα τον ετίμησε με ανέγερση προτομής του στην Ιτέα και χορήγησε σύνταξη Βουλευτού στην οικογένειά του.
(2) =Τα δύο αυτά παλληκάρια της Ρούμελης συνεχίζοντα τον αντικομουνιστικό αγώνα έγιναν ολοκαύτωμα τούτου. Συγκεκριμένα ο μεν Λ. ΚαΪμάρας συλληφθείς αιχμάλωτος στο χωριό Βουνιχώρα το 1947, εσφάγη από τους κομμουνιστοσυμμορίτες στο νεκροταφείο του χωριού. Ο δε Ν. Κυριαζής την ίδια μέρα , εκάει ζωντανός όταν οι κομμουνιστοσυμμορίτες έβαλαν φωτιά στο σπίτι που κρυβόταν.

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΑ

Δημιουργία ομάδων Αντιστάσεως.

Όταν ο Ψαρρός επέστρεψε στην Αθήνα, η Kατάσταση, όσον αφορά την Εθνική Aντίσταση, είχε υπoστεί ριζική μεταβολή. Οι ερασιτεχνισμοί, οι προχειρότητες, οι αυτοσχεδιασμοί και η ατομική αυθόρμητη αντίσταση, έπαυσαν σταδιακά να υφίστανται. Άρχισαν να δημιουργούνται ομάδες, επιτροπές, οργανώσεις Εθνικής Aντιστάσεως. Ομοίως ομάδες για τη συλλογή πληροφοριών και τη μεταβίβασή τους σε κατάλληλες υπηρεσίες καθώς και ομάδες για την εκτέλεση δολιοφθορών. Έτσι η αντίσταση κατά του εχθρού από την αυθόρμητη φάση της εισέρχεται περί τα τέλη του 1941, στην οργανωμένη.

Μερικές από τις ομάδες αυτές ήσαν:

- Η Οργάνωση ΑΑΑ / Τρία Άλφα: Αγών, Ανόρθωσις, Αναγέννησις, με τους Νεόκοσ. Γρηγοριάδη, Σταμ. Χατζήμπεη, Kωνστ. Μανέτα, Στέφ. Σαράφη, Ιωάννη Πανόπουλο.

- Η Οργάνωση ΠΕΑΝ / Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων, με τους Αθανάσ. Σκούρα, Kωνστ. Πιερίκο, Ιωάννη Κατεβάκη, Γεώρ. Αλεξιάδη και άλλους. Η ομάδα αυτή τελούσε σε στενή συνεργασία με τον Παν. Κανελλόπουλο.

- Η Οργάνωση ΕΕΕ / τρία Έψιλον: Ένωσις Ελευθέρων Ελλήνων, με τους Μιλτ. Κανάρη, Ηλία Μαγιόπουλο, Κων. Μπουρνιά, Παύλο Ντεντιδάκη, Μιχαήλ Παξιμάδη.

- Η Επιτροπή των 6 Συνταγματαρχών ή Οργάνωση "Θέρος" με τους Συνταγματάρχες Παν. Σπηλιωτόπουλο, Στυλ. Κιτριλάκη, Eυστ. Λιότη, Αγαμ. Φιλιππίδη, Θρασ. Τσακαλώτο και τον Αντισυνταγματάρχη Κων. Δόβα.

-Η Οργάνωση πληροφοριών "Όμηρος", με τον Επαμ. Τσέλλο, στενό συνεργάτη του Παν. Κανελλόπουλου.

-Η Οργάνωση "Προμηθεύς ΙΙ" με τους Δ. Μπαρδόπουλο, Χρ. Κουτσογιαννόπουλο, Π. Ευαγγελινό και άλλους. Κύριο σκόπό είχε τη συγκέντρωση πληροφοριών, τη μετάδοσή τους στην SOE με την οποία είχε στενό, δι' ασυρμάτων, σύνδεσμο και την ενέργεια σαμποτάζ. Αυτή συνέδεε πολλές οργανώσεις με το Κάϊρο και έπαιξε σοβαρό ρόλο στην ανάπτυξη του ανταρτικού αγώνα.

Σπουδαιότερες, οργανώσεις ήσαν:

- Ο ΕΔΕΣ / Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος. 
Το ιδρυτικό του υπεγράφη στις 9 Σεπτεμβρίου 1941 από τους Ναπολέοντα Ζέρβα, Λεωνίδα Σπαή και Ηλ. Σταματόπουλο. 
Η πρώτη Διοικούσα Επιτροπή απετελέσθη από τους: Βασιλ. Πετρόπουλο, πρόεδρο, Κομνηνό Πυρομάγλου, γενικό γραμματέα, Θεόδ. Κουντουριώτη, Ιωάν. Δημάκη και Ναπολ. Ζέρβα, μέλη.  

Σκοπός του ήταν σύμφωνα με την ιδρυτική του διακήρυξη:

1. Να εγκαθιδρύσει στην Ελλάδα δημοκρατικό σoσιαλιστικό πολίτευμα.

2. Να επιβάλει στoυς στυγνoύς εγκληματίες βαρύτατες κυρώσεις. Εννοώντας προφανώς τα στελέχη της Μεταξικής δικτατορίας και τους όποιους δοσίλογους της κατοχής.

3. Να αποκαθάρει και ν' ανακαινίσει την κρατική μηχανή.

4. Να θεσπίσει νόμους και να λάβει μέτρα που θα δώσουν στo λαό κοινωνική δικαιοσύνη και,

5. Όταν εκπληρωθούν τ' ανωτέρω να γίνει προσφυγή στo Λαό για να κυρώσει το έργο του Συνδέσμου. 
Τότε θα παραδώσει την αρχή στoυς εκπροσώπους του Λαού.

-Το ΕΑΜ / Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο. 
Απαρτίσθηκε αρχικά από το ΚΚΕ, την Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας / ΕΛΔ, το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας / ΣΚΕ, και την Ενοποιητική Κίνηση του Αγροτικού Κινήματος. 
Το ιδρυτικό του υπεγράφη στις 27 Σεπτεμβρίου 1941, από τους Λευτέρη Αποστόλου, του ΚΚΕ, Ηλία Τσιριμώκο, της ΕΛΔ, το Χρήστο Χωμενίδη, του ΣΚΕ, και τους Α. Βογιατζή και Μπενετάτο, των Αγροτικών. 
Το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο απετελέσθη από το Λευτέρη Αποστόλου, του ΚΚΕ, Σταύρο Κανελλόπουλο, της ΕΛΔ, Γ. Οικονόμου, του ΣΚΕ και Α. Βογιατζή, των Αγροτικών.

Σκοπός του ήταν:

1. Η απελευθέρωση του Έθνους από τον κατοχικό ζυγό και η απόκτηση της ανεξαρτησίας της χώρας.

2. Ο σχηματισμός προσωρινής Κυβερνήσεως του ΕΑΜ και η προκήρυξη εκλογών για Συντακτική Εθνοσυνέλευση και

3. Η κατοχύρωση του κυριαρχικού δικαιώματος του Λαού για ν' αποφανθεί περί του τρόπου διακυβερνήσεώς του.

Άξιο μνείας είναι ότι οι δύο τελευταίες ομάδες, ΣΚΕ και Αγροτικοί, απεχώρησαν σχεδόν αμέσως μετά την υπογραφή του συμφωνητικού. 
Έτσι σύντροφος πιστός του ΚΚΕ στο ΕΑΜ παρέμεινε μόνο η ΕΛΔ. 
Χάρις όμως σ' αυτή το ΕΑΜ κατόρθωσε να διατηρήσει την ύπαρξή του και ν' ανδρωθεί με γρήγορα και μεγάλα βήματα. 
Η συνεισφορά του μικρού αυτού κόμματος στο ΕΑΜ, σε στελέχη και μηχανισμούς ήταν ασήμαντη. 
Όμως, η προμετωπίδα που προσέφερε στο ΚΚΕ, ώστε να εμφανίζεται σαν ΕΑΜ, ήταν αποφασιστική.

Οι δύο τελευταίες οργανώσεις, δηλαδή ο ΕΔΕΣ και το ΕΑΜ, έπαιξαν τον κύριο ρόλο κατά την κατοχή. 
Στην παρούσα όμως εξιστόρηση, οι ενέργειες της κάθε οργανώσεως θ' αναφέρονται μόνον εφ' όσον συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τη δράση της ΕΚΚΑ.

Τα κόμματα κατά την κατοχή.

Από τα παραπάνω φαίνεται πως τα πολιτικά κόμματα, εκτός από το Εθνικό Ενωτικό του Π. Κανελλόπουλου και το ΚΚΕ, δεν έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων κατά το πρώτο έτος, 1941, της κατοχής. Προσπαθούσαν ν' ανασυγκροτηθούν, μετά την εξάρθρωσή τους από τη δικτατορία της 4 Αυγούστου 1936. Διέθεταν άφθονα εκλεκτά στελέχη και είχαν ισχυρά μέσα. Δεν κατενόησαν όμως το νέο πνεύμα και τις απαιτήσεις της κατοχής. Ήσαν:

- Το Λαϊκό Κόμμα, που επεδίωκε την επάνοδο του Βασιλέως, των Κων. Τσαλδάρη, Ιωάν. Θεοτόκη, Στέφ. Στεφανόπουλου και Π. Μαυρομιχάλη.

- Το κόμμα των Φιλελευθέρωγ των Θεμ. Σοφούλη και Στυλ. Γονατά.

- Το κόμμα του Γεωργ. Καφαντάρη.

- Το κόμμα του Γεωργ. Παπανδρέου.

- Το Εθνικό Ενωτικό κόμμα του Π. Κανελλόπουλου.

- Το Σοσιαλιστικό κόμμα Ελλάδας με τον Χρ. Χωμενίδη.

- Το Κομμουνιστικό κόμμα Ελλάδας που, μετά την εκκαθάριση και την ανασυγκρότησή του από τα στοιχεία που έντεχνα είχε προσκολλήσει ο Υπουργός του Μεταξά Μανιαδάκης είχε γεν. γραμματέα τον Γεωργ. Σιάντο.

- Διάφορες ομάδες που υπεστήριζαν αγροτικά θέματα με τους Γαβριηλίδη, Παγκούτσο, Λεπενετάτο, Ιωάν. Σοφιανόπουλο.

Με την έναρξη της κατοχής δημιουργήθηκε από τον Ηλία Τσιριμώκο, παλαιό βουλευτή του κόμματος των Φιλελευθέρων, η Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας, ΕΛΔ, με τους Σταύρο Κανελλόπουλο, Στρ. Σωμερίτη, Γ. Κοκορέλη. 
Για το κόμμα αυτό, την προμετωπίδα του ΚΚΕ, που καλύπτετο με το τίτλο του ΕΑΜ, έγινε λόγος παραπάνω. 
Είχε, καθ' όλη τη διάρκεια της κατοχής, στενή και αταλάντευτη συνεργασία με το ΚΚΕ και το βοήθησε, χωρίς καμιά διαμαρτυρία, ακόμα και στα εγκλήματα που διέπραξε.

Πάντως, τα τέσσερα πρώτα κόμματα έδειξαν μεγάλη επιφυλακτικότητα έναντι της αντιστάσεως, που οι Αρχηγοί τους την θεωρούσαν ολέθρια. Περιορίζοντο μόνο στην πολιτικολογία, μελετούσαν το μεταπολεμικό καθεστώς και κατήρτιζαν σχέδια για να ματαιώσουν, εξαιρουμένου του Κ. Τσαλδάρη, την άμεση επάνοδο του Βασιλέως στην Ελλάδα.

Γενικά, τα αστικά κόμματα, αντί να πρωτοστατήσουν στην Εθνική Αντίσταση, παρουσίασαν μια αδικαιολόγητη αδράνεια, που είχε σαν αποτέλεσμα να ψυχράνουν κάπως το αγωνιστικό πάθος μερίδας Αξιωματικών.

Η δημιουργία της ΕΚΚΑ.

Αυτό ήταν το κλίμα στην Ελλάδα όταν ο Ψαρρός επανήλθε στην Αθήνα. Τον πλησιάζουν για συνεργασία όλες σχεδόν οι οργανώσεις, που επεδίωκαν τον ένοπλο αγώνα. 
Αυτός, όμως, επεδίωκε τη δημιουργία νέας Αντιστασιακής Οργανώσεως. 

Σ' αυτό τον βοήθησε πάρα πολύ η συνάντησή του με τον πρώην Υπουργό και πολιτευτή Βόλου, Γεώργιο Καρτάλη, μια επιφανή πολιτική προσωπικότητα, που πίστευε στη δημιουργία αντιστάσεως κατά του κατακτητή και στην ενότητα όλων των Ελλήνων ώστε να δημιουργηθούν ευνοϊκές προοπτικές και συνθήκες για τη μελλοντική πολιτική μας εξέλιξη. Συμφώνησαν πως:

1) Ο εθνικός αγώνας ήταν το πρωταρχικό καθήκον όλων των Ελλήνων.

2) Ο αγώνας αυτός όπως και κάθε άλλη εκδήλωση πρέπει να πραγματοποιηθούν με πνεύμα Εθνικής ενότητας και πλήρους συνεργασίας όλων των πολιτικών παρατάξεων και των εθνικών οργανώσεων μέχρι της απελευθερώσεως.

3) Σε κάθε περίπτωση η λύση του Ελληνικού προβλήματος είναι υπόθεση και μόνον των Ελλήνων και θα δοθεί με τα απελευθερωτικά από την ελεύθερη βούληση του Λαού.

Έτσι ίδρυσαν τον Οκτώβριο του 1941 την Εθνική Οργάνωση: "Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση - ΕΚΚΑ", το Διοικητικό Συμβούλιο της οποίας απετελέσθη από τους: Συνταγματάρχη Δημ. Ψαρρό, πρόεδρο και στρατιωτικό αρχηγό, Γεώργ. Καρτάλη που θα χάρασσε την εθνική και πολιτική γραμμή, Συνταγματάρχες Δημήτριο Καραχρήστο, για τον σύνδεσμο με τους αξιωματικούς και Δημήτριο Γεωργαντά, για τα οικονομικά, στρατιωτικό ιατρό Αλέξανδρο Κωστόπουλο, τους δικηγόρους Απόστολο Καψαλόπουλο και Δημήτριο Κατάβολο και τον ανώτερο υπάλληλο του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους Δ. Μανωλέτο σαν μέλη.

Αποστολή της ΕΚΚΑ.

      Η αποστολή της ΕΚΚΑ ήταν διπλή: Πρώτον εθνικοαπελευθερωτική, εφ' όσον διαρκούσε η κατοχή και δεύτερον μετά την απελευθέρωση, κοινωνικομεταρρυθμιστική.

Στην πρώτη φάση η προσπάθεια της οργανώσεως θα συγκεντρωνόταν στην απολύτρωση του Ελληνικού λαού και στο μετριασμό των δεινών του από την Εθνική δουλεία.

 Σ' αυτή τη φάση θα εχρησιμοποιείτο όλη η μαχητικότητα και η αγωνιστικότητα των οπαδών της. Μόνο όταν θα πραγματοποιηθεί η πρώτη αυτή φάση, δηλαδή όταν απελευθερωθεί η χώρα, θ' αρχίσει η δεύτερη που είναι η πολιτική, πλέον, δράση της και η επιδίωξη πραγματοποιήσεως των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων για την κατάργηση των κοινωνικών αδικιών.

Κατά το πρώτο στάδιο ήσαν δεκτοί οπαδοί οποιασδήποτε πολιτικής τοποθετήσεως, αρκεί να μη εκδηλώνουν τις πεποιθήσεις τους.

Στο δεύτερο στάδιο οι οπαδοί ήσαν εντελώς ελεύθεροι ν' ακολουθήσουν ή όχι την οργάνωση. Καμμία απολύτως πίεση, άμεση ή έμμεση, επρόκειτο ν' ασκηθεί πάνω τους. Η συνέχιση του δεσμού τους στην αλλαγή της πολιτικής, εξαρτάτο αποκλειστικώς και μόνο από την εμπιστοσύνη τους στην ηγεσία, από την κρίση τους και την επιθυμία τους.

Η ΕΚΚΑ διαμορφώνεται, πλέον, σε αντιστασιακή οργάνωση και αναπτύσσεται παραλλήλως αλλά και ανεξάρτητα με τις άλλες δύο, δηλαδή από το ΕΑΜ, με το οποίο δεν θέτει ζήτημα συνεργασίας, γιατί υπάρχουν πολλές διαφορές, και από τον ΕΔΕΣ, με τον οποίον αρνείται τη συγχώνευση, δέχεται, όμως συνεργασία.

Το πολιτικό πρόγραμμα της ΕΚΚΑ.

Το πολιτικό πρόγραμμα της ΕΚΚΑ, δημοσιευμένο στην εφημερίδα της οργανώσεως «ΆΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΗΣ», καταχωρείται στο Παράρτημα υπ' αριθμ. 1 της παρούσας μελέτης. Δεν πρέπει να ξενίσει η έκφραση: "Λαοκρατούμενη Δημοκρατία", που αναγράφεται σ' αυτό. Δεν εννοεί "Κομμουνιστική Δημοκρατία".

Οι οργανωτές της ΕΚΚΑ, διαβλέποντας μιαν ισχυρή τάση στο λαό για κοινωνικές βελτιώσεις θέλησαν να προσαρμόσουν προς την κατεύθυνση αυτή την αποστολή της οργανώσεως και χρησιμοποίησαν τον όρο για να τονίσουν τον κοινωνικό της χαρακτήρα. Πάντως ήσαν προσκολλημένοι οτο αστικό καθεστώς.

Ο Συνταγματάρχης Ευρ. Μπακιρτζής.

Παράλληλα με τον Ψαρρό, που επέλεξε το ψευδώνυμο "Άρχος", σαν στρατιωτικός Αρχηγός της ΕΚΚΑ, τοποθετείται και ο Συνταγματάρχης Πυροβολικού Ευριπίδης Μπακιρτζής, που, πολλές φορές θα μνημονευθεί στα παρακάτω. 
Έτσι είναι απαραίτητη πληρέστερη γνωριμία με τον αξιωματικό αυτό.

Ο Μπακιρτζής, που τον μνημονεύσαμε ήδη στο πρώτο κεφάλαιο αυτής της μελέτης σαν συνεργάτη της SOE, από την οποία εφέρετο αποχωρήσας ήταν πρόσωπο μ' έντονη δραστηριότητα οτο παρελθόν. 
Το 1926, Αντισυνταγματάρχης, καταδικάζεται σε θάνατο, γιατί ήταν απ' τους πρωτεργάτες του στρατιωτικού κινήματος Τζαβέλα - Μπακιρτζή, αλλά δεν εκτελείται. 
Επαναφέρεται το 1928 στο στράτευμα. 
Το 1935 καταδικάζεται, για δεύτερη φορά, σε θάνατο, για τη συμμετοχή του στο κίνημα του έτους αυτού, δεν εκτελείται και αποτάσσεται. 
Παίρνει όμως χάρη, εξορίζεται στα Αντικύθηρα και το 1937, η Κυβέρνηση τον αφήνει ελεύθερο υπό τον όρο να φύγει αμέσως στο εξωτερικό, από όπου επέστρεψε στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 1941.

Ήταν γνωστός σαν "Κόκκινος Συνταγματάρχης". 
Με την έναρξη της κατοχής ανακατεύεται σε όλες τις αντιστασιακές ζυμώσεις, συμμετέχει ή έρχεται σ' επαφή με όλες, σχεδόν, τις αντιστασιακές οργανώσεις και σε κλιμάκια κατασκοπείας. 
Τώρα προσκολλάται στην ΕΚΚΑ, που όπως θα εκτεθεί στο Έκτο Κεφάλαιο, την εγκαταλείπει στην πιο κρίσιμη ώρα της.

Οργάνωση της Αντιστάσεως στη Φωκίδα.

Παράλληλα με την απασχόληση του Ψαρρού στην οργάνωση της ΕΚΚΑ, συνεχίζετο στη Φωκίδα από τους αδελφούς Λαγγουράνη η οργάνωση των χωριών και η μύηση οπαδών για τον αγώνα. Την ενέργειά τους όμως αυτή, την πληροφορήθηκαν οι Ιταλικές αρχές, οι οποίες επεδίωξαν τη σύλληψή τους. Έτσι κατά το τέλος του 1941 αναγκάσθηκαν να καταφύγουν στην Αθήνα, απ' όπου ο Ιωάννης ανεχώρησε για τη Μέση Ανατολή.

Σύνοψη των γεγονότων του 1941.

Δραματικά αλλά και πολύ ενεργητικά έληξε το 1941 με τα δεινά της δουλείας στο κατακόρυφο. Η πείνα προκάλεσε μαζικό θάνατο στον πληθυσμό. Η οικονομία είχε τελείως διαλυθεί. Η χώρα είχε εξαρθρωθεί. Οι πρώτες αυθόρμητες και ανοργάνωτες αντιδράσεις του λαού, ιδίως στη Δυτική, την Κεντρική και την Ανατολική Μακεδονία, είχαν πνιγεί στο αίμα από τους Βούλγαρους κατακτητές. Το πνεύμα, όμως, της αντιστάσεως δυνάμωνε ορμητικά. Παράλληλα, ετίθεντο οι βάσεις για την πληρέστερη οργάνωση του αγώνα.

Η κληρονομιά του 1941 προς το 1942 ήταν γόνιμη και ελπιδοφόρα. Η οργανωμένη αντίσταση εισήρχετο σε υψηλό στάδιο: τον ένοπλο ανταρτικό αγώνα.

Επιπροσθέτως, βαθμιαία, αποκαθίστατο επαφή μεταξύ των οργανώσεων στην κατεχόμενη Ελλάδα με την ελληνική κυβέρνηση του Καϊρου και τις Βρετανικές Υπηρεσίες της Μέσης Ανατολής οι οποίες, όμως, δεν έδειχναν ακόμη, ενδιαφέρον για τον ένοπλο αγώνα στα βουνά.

Στο Παγκόσμιο Πολεμικό σκηνικό η Βέρμαχτ παρέμενε πανίσχυρη αλλά οι πρώτοι τριγμοί της κατάρρευσης της γίνονταν αισθητοί: Οι Γερμανοί σταμάτησαν στη Μόσχα και η Αμερική (6/12/41) εισήλθε στο Πόλεμο.

ΠΗΓΗ: ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ " ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Ε.Κ.Κ.Α 1941-1944" 

ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΣΤ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΣ

 

Προβλήματα που αντιμετώπιζε η χώρα.

Από τα παραπάνω συνάγεται ότι, με την έναρξη της τριπλής κατοχής (Γερμανικής, Ιταλικής και Βουλγαρικής) ο Ελληνικός λαός βρέθηκε τελείως απροετοίμαστος και χωρίς διοίκηση, πράγματα αναγκαία για να συνεχίσει τον αγώνα εναντίον των κατακτητών. Όμως οι δυνατότητες του ήταν πάρα πολύ μεγάλες. Τα προβλήματα που ορθώνονταν μπροστά του, από τις πρώτες ημέρες της κατοχής, ήταν πολλά, σοβαρά και δυσεπίλυτα. Σπουδαιότερα ήταν η επιβίωση και η αντίσταση κατά του κατακτητή.

Το πρώτο, το επισιτιστικό, ήταν ιδιαίτερα δύσκολο γιατί τ' αποθέματα τροφίμων στη χώρα ήσαν ελάχιστα, η συγκομιδή του 1941 προεβλέπετο, λόγω του πολέμου, να είναι αρκετά περιορισμένη και η αναπλήρωσή τους από το εξωτερικό αδύνατη, λόγω του αποκλεισμού. Η τραγική αυτή κατάσταση επεδεινώνετο από το γεγονός ότι οι κατακτητές συντηρούσαν τα στρατεύματά τους από την εγχώρια αγορά, από την οποία, επιπρόσθετα, επέτασσαν τρόφιμα για τις ανάγκες των στρατευμάτων τους στη Βόρειο Αφρική ή, ακόμη, τα έστελλαν στη Γερμανία.

Το δεύτερο πρόβλημα, της αντιστάσεως κατά του κατακτητή, σύντομα άρχισε να θερμαίνει τις ψυχές και ν' απασχολεί το νου των Ελλήνων. Η συνέχιση της προσπάθειας ήταν ιστορική αναγκαιότητα που ανταποκρινόταν στο κοινό συναίσθημα και την απόφαση του λαού ν' αποκτήσει τη χαμένη ελευθερία του. Η Ελλάδα έπρεπε και μπορούσε να συνεχίσει τον πόλεμο έως την τελική νίκη.

Η ολότητα των Ελλήνων πίστευε στη συμμαχική νίκη και ήταν πρόθυμη να υποβληθεί σε οποιαδήποτε θυσία για την πραγματοποίησή της. Εστερείτο, όμως, Αρχηγού που θα οργάνωνε, θα συντόνιζε, και θα κατηύθυνε τις προσπάθειές των. Ούτε όμως η ελληνική κυβέρνηση του Καιρου, ούτε το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής (ΣΜΑ) ή οι συμμαχικές υπηρεσίες πληροφοριών σκέφθηκαν να οργανώσουν ανταρτικόν αγώνα στην κατεχόμενη Ελλάδα. Ίσως τότε και να μη τον ήθελαν. Από τον Προμηθέα ΙΙ πληροφορήθηκαν, τον Δεκέμβριο του 1941, ότι είχαν οργανωθεί στη χώρα μαχητικές ομάδες, έτοιμες ν' αναλάβουν ανταρτοπόλεμο. Αρκούσε προς τούτο το ΣΜΑ να τις εξόπλιζε καταλλήλως.

Πρώτες αντιστασιακές ενέργειες.

Παρά ταύτα, η εθνική έξαρση ήταν τόσο ισχυρή ώστε, αυθόρμητα, ανοργάνωτα, ατομικά ή ομαδικά, άρχισαν οι Έλληνες, από τις πρώτες ημέρες της κατοχής, την αντίσταση. Σαν πρώτες αντιστασιακές ενέργειες θεωρούνται:
- Οι χλευασμοί προς τους Ιταλούς και οι θερμές εκδηλώσεις συμπαθείας προς τους Άγγλους αιχμαλώτους, κάθε φορά που ενεφανίζοντο στους δρόμους οι θλιβερές τους συνοδείες.
- Η πρόθυμη περισυλλογή Βρετανών στρατιωτικών, που είχαν αποκοπεί στην Ελλάδα, η φιλοξενία και η περίθαλψή τους σ' ελληνικά σπίτια μέχρις ότου καταστεί δυνατή η ασφαλής αποστολή τους στη Μέση Ανατολή.
- Η συγκλονιστική ενέργεια των φοιτητών Μανώλη Γλέζου -της ΑΣΟΕΕ- και Αποστόλου Σάντα -της Νομικής-, οι οποίοι τη νύχτα της 30ης προς 31η Μαιου 1941 πραγματοποίησαν το κατέβασμα της Γερμανικής πολεμικής σημαίας από την Ακρόπολη, το ξέσκισμα και την απόρριψή της σε ξηροπήγαδο.


Οι πρώτες ενέργειες του Συν/χη Δ. Ψαρρού.

Μέσα σ' αυτή τη σύγχυση και την αβεβαιότητα, πρώτος ο Συνταγματάρχης Δημήτριος Ψαρρός αποφασίζει να επιδιώξει την οργάνωση ανταρτοπολέμου κατά των Kατακτητών.
Ο Ψαρρός γεννήθηκε το 1893 στο Χρυσό Φωκίδος. 
Απεφοίτησε το 1916 από τη Σχολή Ευελπίδων ως Ανθυπολοχαγός Πυροβολικού. Έλαβε μέρος σε όλους τους αγώνες του Έθνους. 
Εφοίτησε στις Ανώτατες Στρατιωτικές Σχολές και στη Γαλλική Σχολή Πολέμου. Έγινε καθηγητής στην αντίστοιχη Ελληνική Σχολή, λόγω των πολλών προσόντων του. Το 1935, με το βαθμό του Αντισυνταγματάρχη, λαμβάνει μέρος στο στρατιωτικό κίνημα, αποτυγχάνει και αποτάσσεται. 
Από τότε ασχολείται με ιδιωτικές επιχειρήσεις που είχαν κυριότερο χώρο ενεργείας τη Βόρειο Ελλάδα. 
Έτσι γνωρίζει καλά το χώρο και συνδέεται με πολλούς κατοίκους του. 
Με την έναρξη του πολέμου του 1940 προσπαθεί επανειλημμένως να επανέλθει στο Στράτευμα και να πολεμήσει, αλλά οι αιτήσεις του απορρίπτονται.

Μετά την κατάρρευση του μετώπου, έρχεται, κατά το Μάϊο του 1941 στην Άμφισσα, προσκληθείς από τους αδελφούς Λαγγουράνη, τον Κωνσταντίνο -ταγματάρχη Πυροβολικού- και τον Ιωάννη -Ανθυπολοχαγό Πεζικού- για την οργάνωση ενόπλου τμήματος με σκοπό τον ανταρτοπόλεμο. 
Βάση του τμήματος αυτού θ' αποτελούσαν άνδρες της περιοχής οι οποίοι προθύμως θα κατατάσσονταν. 
Ο αρχικός εξοπλισμός τους θα στηρίζονταν στον οπλισμό ενός λόχου του 23ου Συντάγματος Πεζικού, που είχε αποκρύψει ο Διοικητής του, Έφεδρος Υπολοχαγός Πεζικού, Ανδρέας Μήταλας.

Ο Μήταλας, μετά τη μάχη της μονάδος του στην Καστοριά κατά των Γερμανών, ετράπη προς Νότο για να συναντήσει φίλιες δυνάμεις και να συνεχίσει τον αγώνα. 
Επειδή όμως δεν πέτυχε το σκοπό του, λόγω της ραγδαίας προελάσεως των Γερμανών, συνέχισε την πορεία του και στις αρχές Μαιου φθάνει στο Προσήλιο -κοντά στην Άμφισσα-, από το οποίο κατήγετο, με 30 οπλισμένους άνδρες. 
Το γεγονός αυτό πληροφορήθηκε ο αφιχθείς προηγουμένως στην Άμφισσα ταγματάρχης Λαγγουράνης, ο οποίος έσπευσε να συναντήσει το Μήταλα με σκοπό να διατηρήσει ένα ένοπλο πυρήνα του λόχου για την Εθνική Αντίσταση και να διαφυλάξει τον οπλισμό του.

Όπως σωστά πίστευε ο Ταγματάρχης η περιοχή Φωκίδος, λόγω του ορεινού του εδάφους της, προσεφέρετο για ανταρτοπόλεμο και ήθελε ο αρχικός αυτός πυρήνας, ογκούμενος με την κατάταξη νέων εθελοντών, ν' αποτελούσε τη βάση για την ανάπτυξη σοβαρού ανταρτικού αγώνα. 
Όταν όμως συναντήθηκαν οι αξιωματικοί αυτοί, το ένοπλο τμήμα Μήταλα είχε διαλυθεί. 
Συμφώνησαν, τελικά, στην απόκρυψη του οπλισμού και στην οργάνωση ανταρτικών ομάδων με σύγχρονη ενημέρωση του πληθυσμού. 
Την οργάνωση των ομάδων ανέλαβε ο Λαγγουράνης, ο οποίος, όπως ανεφέρθη παραπάνω, κάλεσε από την Αθήνα, σε σύσκεψη, και τον Συνταγματάρχη Ψαρρό. 
Στη σύσκεψη αυτή παρέστησαν ο Ανδρέας Μήταλας και ο εξάδελφός του Νικόλαος, τηλεγραφητής Αμφίσσης.

Κατά τη σύσκεψη απεφασίσθη:
Οι αδελφοί Λαγγουράνη να παραμείνουν στη Γκιώνα για την οργάνωση πυρήνων αντιστάσεων και τη συγκέντρωση πληροφοριών, οπλισμού και εφοδίων.
Ο Ψαρρός και ο Ανδρέας Μήταλας να κατέλθουν στην Αθήνα για να επιτύχουν σύνδεση με το ΣΜΑ προς ενίσχυση του αγώνα.
Ο τηλεγραφητής Νικόλαος Μήταλας να συνδέει τους αδελφούς Λαγγουράνη με τον Ψαρρό για να τον ενημερώνει επί της προόδου της οργανώσεως και ν' αποστέλλει πληροφορίες περί του εχθρού.


Ο Ψαρρός στη Μακεδονία.

Μετά την επιστροφή στην Αθήνα ο Ψαρρός αποφασίζει ν' ανέλθει στη Βόρειο Ελλάδα για ν' αρχίσει από εκεί την ένοπλη αντίσταση κατά των κατακτητών.

Φθάνει στη Χαλκιδική και δημιουργεί ΠΡΩΤΟΣ αυτός τον Ιούνιο του 1941 τους πρώτους επαναστατικούς πυρήνες. 
Σκοπός του: να συγκροτηθούν προωθημένες βάσεις ανταρτικών ομάδων στη Μακεδονία (όπου έβραζε η σλαβική απειλή) αλλά και στην Ήπειρο, προς Δυσμάς και στη Θράκη προς Ανατολάς, με στηρίγματα στη γραμμή των συνόρων, στους κυριότερους κόμβους του εσωτερικού και στα νησιά.

Με την ένοπλη αυτή δύναμη θα ξαναζωντάνευε τ' απαράγραπτα δικαιώματα της Ελλάδας στους ακριτικούς αυτούς χώρους, που, εξ αιτίας της τριπλής κατοχής είχαν υποστείλει τη γαλανόλευκη. Θεώρησε πως αυτή έπρεπε να είναι η αφετηρία του απελευθερωτικού αγώνα, ο οποίος θα πρέπει να παρουσιάζει ενότητα και συνέπεια, χωρίς πολιτικούς σκοπούς, χωρίς μίση, με μοναδικό γνώμονα το συμφέρον της Ελλάδας. Της Ελλάδας που πάντοτε επορεύετο στο πανάρχαιο πνεύμα της Δημοκρατίας και με τις ηθικές αρχές της χριστιανικής ζωής.

Υλοποιώντας τους σκοπούς του, δημιουργεί στα Μακεδονικά βουνά επαναστατική ομάδα, με τ' όνομα «ΈΛΕΥΘΕΡΙΑ» συνεργάζεται με άλλες οργανώσεις, όπως οι "Υπερασπιστές Βορείου Ελλάδος" (Υ.Β.Ε.) εκδίδει προκηρύξεις, δελτία πληροφοριών και την πρώτη επαναστατική εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, με την οποία ρίχνει το σύνθημα του ανελέητου αγώνα κατά των κατακτητών. Η εφημερίδα αυτή αργότερα, περιέρχεται υπό τον έλεγχο του ΕΑΜ. 
Συγκροτεί ένοπλα τμήματα στις περιοχές Νιγρίτας, Λαχανά Κιλκίς, με βοηθό τον ταγματάρχη Μιχαήλ Λάσκαρη που πήρε το ψευδώνυμο "Παπαφλέσσας". 
Σε δύο από τις ομάδες του δίδει την ονομασία "Αθανάσιος Διάκος" και "Οδυσσεύς Ανδρούτσος".

Ο λαός της περιοχής τον ακολουθεί. 
Το λαϊκό ένστικτο τον περιβάλλει μ' εμπιστοσύνη και θαυμασμό και τον βοηθεί στις προσπάθειές του. 
Όμως ο εχθρός, ανήσυχος, τον καταδιώκει: Μεγάλες Βουλγαρικές δυνάμεις κτενίζουν τους ορεινούς όγκους ασταμάτητα, μη αφήνοντας περιθώριο δράσης στις ανταρτικές ομάδες, γεγονός που φέρνει τον Ψαρρό προ διλήμματος. Τελικά για να μην εκθέσει σε αντίποινα το λαό, αποφασίζει, με αβάσταχτο άλγος ψυχής, ν' αναστείλει τον αγώνα και να ξαναγυρίσει στην Αθήνα.

Συναντάται τότε με τον Αρχηγό του Εθνικού Ενωτικού Κόμματος, Παναγ. Κανελλόπουλο κατόπιν δε συμφωνίας μαζί του αλλά και με την οικονομική του βοήθεια, ξαναγυρίζει στη Βόρειο Ελλάδα για να συνεννοηθεί και πάλι με τους ΥΒΕ με σκοπό την οργάνωση ανταρτοπολέμου κατά των Γερμανών. 
Η απόπειρα αυτή υπήρξε απολύτως άγονη, οπότε εγκατέλειψε οριστικά τις Μακεδονικές του προοπτικές όχι όμως και τον κύριο του προσανατολισμό: τον ανταρτοπόλεμο.

Από τις μέχρι τώρα εμπειρίες του όμως συνήγαγε το συμπέρασμα: Ανταρτοπόλεμος χωρίς κεντρική οργάνωση, χωρίς μηχανισμό, χωρίς σχέδιο, χωρίς στελέχη είναι καταδικασμένος ή στον αφανισμό ή στο φυλλορρόημα, έστω και αν η λαϊκή συμπαράσταση και συμμετοχή είναι εξασφαλισμένη. 
Θα προσθέσουμε πως, ο ανταρτοπόλεμος, χρειάζεται ακόμη καθοδήγηση, οικονομική αυτάρκεια και διοικητική μέριμνα (εφοδιασμοί, πληροφορίες, υγειονομική υποστήριξη). Ειδικότερα δε, για τον κατεχόμενο ελληνικό χώρο, σταθερή και συνεχή επικοινωνία και συνεργασία με το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής (ΣΜΑ).

  

ΠΗΓΗ: ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ " ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Ε.Κ.Κ.Α 1941-1944" ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΣΤ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΚΑΙ Β' ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΟΥ 5/42 ΣΕ (29/5 - 24/6/1943)

Την 29η Μαϊου 1943 ο Συν/ρχης Ψαρρός εκληθη απο τον Ταξιαρχο Έντυ εις το στρατηγείο του, όπου εβρίσκοντο και οι αρχηγοί του ΕΛΑΣ (Σαράφης, Σαμαρινιώτης, Άρης). Εκεί του διεβίβασε απόφαση του Στρατηγείου Μ.Ανατολής περί ανασυγκροτήσεως του 5/42 Σ.Ε.

Οι αντιπρόσωποι του ΕΛΑΣ συμφώνησαν όπως επιστρέψουν τον αφαιρεθέντα οπλισμό του Συν/τος (200 όπλα) και τα τρόφιμα.
Οι κεντρικές επιτροπές του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ απεδοκίμασαν και κατεδίκασαν την κατα του Συν/τος εχθρική ενέργεια του αρχηγείου Στερεάσς Ελλάδος του ΕΛΑΣ, το δε Γεν. Στρατηγείον του ΕΛΑΣ εξέδωκε την υπ' αριθ. 9 (28-5-43), Δ/γην προς τα τμήματα του ΕΛΑΣ, που με την οποία διετάχθησαν οι οργανώσεις ΕΑΜ - ΕΛΑΣ να μην φέρουν κανένα εμπόδιο εις την ανασυγκρότηση του 5/42 Σ.Ε., αλλ' απεναντίας να βοηθήσουν ταύτην. Εννοείται ότι η Διαταγή αυτή ουδέποτε εξετελέσθη, αλλα παρέμεινε εις τα χαρτιά.

ΔΟΛΟΦΟΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟΥ ΕΛΑΣ ΕΙΣ ΤΑΡΑΤΣΑΝ ΓΚΙΩΝΑΣ

Το Σύν/μα ειχε λαβει τα συνήθη μέτρα ασφαλείας δια την περίπτωση κινήσεων του εχθρού προς Γκιώνα. Την εσπέραν της 22 Ιουνίου αφίχθει σύνδεσμος της οργανώσεως του Συν/τος από το χωριό Λευκαδίτι, ο οποίος ανέφερε ότι σημαντικη δύναμη του ΕΛΑΣ (800 περ.άνδρες) συνεκεντρώθη εις το εν λόγω χωρίον με τον σκοπόν δήθεν επιθέσεως κατά της Ιταλικής φρουράς Λιδωρικίου.
Οι Αξκοι του Συν/τος ανησύχησαν εκ της πληροφορίας ταύτης και υπέδειξαν εις τον Συν/χη Ψαρρόν να λάβει έκτακτα μέτρα ασφαλείας. Ούτος θέλων να τους καθησυχάσει, ισχυρίσθει ότι ήτο αδυνατον να κτυπήσει ο ΕΛΑΣ το Συν/μα μετά τη νέα συμφωνία. Ούτω τα τμήματα του Συν/τος παρέμειναν εν καταυλισμό εις τας θέσεις των, με την διαφορά ότι εγκατεστάθησαν φυλάκια εις προωθημένας θέσεις (Τρίσελη, Σπυθάρια, Γεροντόβραχος, Ρωμέϊκο κλπ).
Ευθύς ως ενύκτωσεν ολόκληρος η δύναμη του ΕΛΑΣ, οπλισμένη με βαρύ οπλισμό, ξεκίνησε από το χωριό Λευκαδίτι προς νότο και κατόπιν εστράφη προς ανατολάς και αφού ανήλθεν επί της Γκιώνας, έφθασεν περί τα ξημερώματα εις τα υψώματα της Ταράτσας.
Επικεφαλής των τμημάτων τούτων ήταν ο Λγος Φώτης Βερμαίος (Γρηγοριάδης Φοίβος) και ο Νικηφόρος (Ανθ/ρχος Δημητρίου).
Μόλις έφθασαν εις την θέση Τρίσελη απέστειλαν τον κομμουνιστή Λασπούλαν (Γ. Κρικέλαν) εκ Λευκαδιτίου με το εξής τελεσίγραφον προς το Συν/μα:
"Έχωμεν Δγη του Γεν. Αρχηγείου του ΕΛΑΣ να σας διαλύσωμεν αν δεν παραδοθήτε αμέσως". Ο Συντ/χης Ψαρρός απήντησε επί λέξει : ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ, καταγανακτισμένος δια τη νέα άτιμον και αντεθνική ταύτη πράξιν του ΕΛΑΣ.

ΦΟΝΙΚΟΤΑΤΗ ΜΑΧΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΤΗΣ ΓΚΙΩΝΑΣ
( 23/6/1943)

Ξημέρωσε η 23η Ιουνίου του 1943, ημέρα πένθιμος για την Ιστορία της Ελλάδος, η οποία θα αποτελεί κηλίδα αιωνίως μελανή δια τον Εθνικό Απελευθερωτικό αγώνα της πατρίδος μας.
Τα τμήματα του ΕΛΑΣ τριπλάσια εις δύναμη του 5/42 και με βαρύτατο οπλισμό, επιτεθέντα προσέκρουσαν εις την πείσμονα και ηρωική αντίσταση την οποία προέβαλε το Συν/μα καθ'όλη την ημέρα. Τα τμήματα του Συν/τος δεν ήταν καλά οργανωμένα, ούτε εκπαίδευση ειχε γίνει εις τα νέα όπλα, λόγω του ότι οι ρίψεις όπλων συνεχίζοντο ακόμη.
Παρά ταύτα οι άνδρες του Συν/τος ευρεθέντες εις κατάσταση αμύνης λόγω της αδικαιολογήτου και δολοφονικής νέας κατά του Συντ/τος επιθέσεως του ΕΛΑΣ, τον αντιμετώπισαν σθεναρώς και επροξένισαν σοβαρότατες απώλειες εις τα τμήματα τούτου. Οι απώλειες του Συν.τος ανήλθον εις 3 νεκρούς και 5 τραυματίες. Ο Αξκος της Αεροπορίας Τσίγκας εκ Χρισού, συλληφθείς αιχμάλωτος ως τραυματίας, εξετελέσθη επι τόπου.

Η πείσμων και αιματηρά αύτη μάχη της Ταράτσας διεξήχθη ως εξής:
Εις το αριστερό (θέση Σπιθάρια) ετάχθη το τμήμα του αεροπόρου Τσίγκα , εις το δεξιο κα εις την περιοχή Καράπαπα (Μαύρη Πέτρα) το τμήμα του Ταγ/χου Κρανιά
Ο λόχος Κούτρα κατέλαβε τον Γεροντόβραχον, ο λόχος Καϊμάρα τον αυχένα Ποντομούλας (Κυυδωνιά) με την ομάδα του Οπλαρχηγού Βαρβάτου επί της κορυφής της Κριθαριάς. Ο λόχος Ντούρου τον αυχένα Χιονιάς, το δε ανοργάνωτο ακόμξ τμήμα Παπαβασιλείου όπισθεν του τμήματος Κρανιά εις την περιοχή Ρωμέϊκο. Επί πλέον ειχαν εγκατασταθεί εις τους αυχένας Γαρδινίτσας και Ελάτου.

Καθ' ον χρόνο ο λόχος Καϊμάρα μετέβενε να καταλάβη τας θέσεις του συνήντησε εις τη Νοτίαν έξοδον του στενωπού Ποντομούλας τον Ανθ/γον Κατσίμπα του ΕΛΑΣ με ισχυρο τμήμα το οποίο είχε λαβει διατάξεις μάχης. Το τμήμα τούτο οδήγησε ο εν λόγω Ανθ/γος δια μέσου του Β. των Καρουτών δάσους, με τον σκοπόν να χτυπήσει το Συντ/μα εκ των νώτων και να φέρει σύγχυσιν εις την διάταξή του.
Ο Υπ/γος Καϊμάρας αμέσως παρέταξεν τους άνδρες του προς μάχη και κάλεσε τον Κατσίμπα να πλησιάσει για να εξακριβώσει τας προθέσεις του. Ούτος του απάντησε ότι "είχε λάβει Διαταγή να χτυπήσει το Συντ/μα, διότι δήθεν ο Ψαρρός δεν υπέγραψε κάποιο συμγωνητικόν". Ο Καϊμάρας του υπενθύμισε προγενεστέραν ρητήν δήλωσιν του ιδίου, παρουσία του Ταγ/χου Λαγγουράνη, " ότι ο τελευταίος αφοπλισμός του 5/42 εις Στρώμην ήταν σφάλμα και αν ήμουν εγώ παρόν δεν θα άφηνα τον Άρη να το κάνει".Κατόπιν o Καϊμάρας του συνέστησε προς αποφυγή αδελφοκτόνου συρράξεως, να επιστρέψει από τον ίδιο δρομολόγιο που ήρθε. Ούτως συμφώνισε και οι δύο πρώην αδελφικοί φίλοι συμμαθηται και συνάδελφοι, έσφιξαν τα χέρια και απεχωρίσθησαν. Πλήν όμως αντί να πραγματοποιήσει την υπόσχεσή του ο Κατσίμπας, θέλησε δολίως ενεργών, να καταλάβει την κορυφή της Κριθαριάς, προς αντιπερισπασμόν και συγχυσιν εις τα νότα του 5/42. Ταύτη όμως είχε καταλάβει νωρίτερα η ομάδα του οπλαρχηγού Βαρβάτου, με την υποστηριξιν του Λοχαγού Κούτρα.

Κατά της ομάδος ταύτης επετέθη ο Ανθ/γος Κατσίμπας χωρίς να δυνηθή να την ανατρέψει και εξουδετερώσει. Ο Υπ/γος Καϊμάρας, καταλαβών ταχέως επικαίρους θέσεις επι της κορυφογραμμής Χιονιά, έσπευσε δια δυό ομάδων προς βοήθεια του Βαρβάτου. Η μάχη διήρκεσε 4 ώρες περίπου με αποτέλεσμα να διαλυθεί τελείως το τμήμα Κατσίμπα, ο ίδιος δε να διαφύγει την αιχμαλωσία δια της φυγής.

Ο Καϊμάρας τους συλληφθέντες αιχμαλώτους αφήκεν ελευθέρους τους δε τραυματίας περιέθαλψε και έθαψε τους νεκρούς.
Οι αξκοι και αντάρτες του 5/42 ευρισκόμενοι εν αμύνη επολέμησαν με πείσμα καίτοι ουδεμίαν διάθεσιν είχον να κτυπηθούν με τους Ελασίτες τους οποίοιυς εθεώρουν τότε ότι ήσαν ακόμη Έλληνες.

Εις την μάχην ταύτην παρουσιάσθη το δραματικόν φαινόμενον να πολεμά και να κτυπά ο αδελφός τον αδελφόν, όπως συνέβη με τους αδελφούς Δημήτριον και Νικ. Κοτρώνη, αμφοτέρους εκ Βουνιχώρας Παρνασσίδος.
Εν τω μεταξύ ο λόχος Ντούρου εκινήθη δια πλευρικής κινήσεως και έσπευσεν προς βοήθεια του Καϊμάρα, αλλά όταν έφθασεν εκεί η μάχη είχε τελειώσει, ενώ εις τα υψλωματα Ταράτσας - Ρωμέϊκο συνεχίσθη μέχρι του απογεύματος οπότε τα πυρα αραίωσαν εκατέρωθεν.
Ο γενναίος Ταγ/χης Κρανιάς ενήργησεν αντεπίθεσιν και έτρεψεν τους Ελασίτες εις φυγή προς τη θέση Νεράϊδες οι οποίοι πανικοβληθέντες δεν ετόλμησαν να πλησιάσουν εκ νέου τα τμήματα Κρανιά - 5/42. Ο Κρανιάς ζήτησε πυρομαχικά και ενισχύσεις από τον Ψαρρό.

ΑΥΤΟΔΙΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

Ο Συντ/χης Ψαρρός δια να αποφύγη την εξακολούθηση της αιματοχυσίας και τον αδελφοκτόνον, ως έλεγεν, πόλεμο, διέταξε τα τμήματά του να διακόψουν τα πυρά εφ' όσον δεν απειλούνται. Τα τμήματα του ΕΛΑΣ απεσύρθησαν προς Β. με βαρείας απωλείας ενω του 5/42 προς Ν.

Μετά τη μάχη συνήντησε τον Άγγλον Ταγ/χη Τζεφ και τον παρεκάλεσε να μεσολαβήση όπως παυσει ο ΕΛΑΣ τις επιθέσεις, ενισχύσει δε το 5/42 δια ορισμένων μέσων τα οποία του υπέδειξεν, ούτως ώστε το Σύν/μα να δυνηθή να εκπληρώση την αποστολή του. Τον παρεκάλεσε δε προς τούτοις όπως η μεσολάβησις και η ενίσχυσις πραγματοποιηθή το ταχύτερον (εντός 2-3 ημερών) , δεδομένου ότι η απομάκρυνσις των τμημάτων του από τις βάσεις εφοδιασμού των εδημιούργει δυσχερίας ανεφοδιασμού. Εν εναντία περιπτώσει εδήλωσεν εις τούτον απεριφράστως ότι θα διαλύσει το 5/42.
Μετά παρέλευσιν 4ημέρου εις τας 28/6/1943, επειδή όχι μόνο καμμίαν απάντησις δεν εδόθη αλλ' αντιθέτως ο Ταγ/χης Τζεφ έδειξεν αδιαφορίαν και αδράνειαν, ο Συντ/χης Ψαρρός βλέποντας αναπόφεκτον την εξακολούθησιν της αιματοχυσίας και τον άσκοπον αλληλοσπαραγμόν των Ελλήνωνν, απεφάσισεν να αυτοδιαλύσει το 5/42.
Οι Αξκοί του με καρδιά γεμάτη θλίψιν συνεφώνησαν . Ο ίδιος με τους Αξκους Παπαβασιλείου, Λαγγουράνη, Καϊμάρα, Ντούρο και Τεμπέλη διεπεραιώθησαν εις το Αίγιον όπου παρέμειναν κρυπτώμενοι τόσον από τους Ιταλούς όσο καο από το ΕΑΜ το οποίο τους εζήτει.

Μετά τη διάλυση το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήρχισε να εξασκεί πρωτοφανή τρομοκρατίαν και διωγμούς κατά των ανταρτών και οπαδών του 5/42. Τους συνελάμβανε, τους αφόπλιζε, τους απεγύμνωνε, τους υπέβαλλεν εις μεσαιωνικά βασανιστήρια και τους υποχρέωνε να προσχωρήσουν εις το ΕΑΜ, άλλως τους εξετέλει.

Όσον αφορά την ευθύνην της δολοφονικής επιθέσεως του ΕΛΑΣ εις Ταράτσαν Γκιώνας εξηκριβώθησαν βραδύτερον τα εξης: Ο επικεφαλής των επιτεθέντων τμημάτων του ΕΛΑΣ Φώτης Βερμαίος (Φοίβος Γρηγοριάδης) εκλήθη να δώση εξηγήσεις ενώπιον του Γεν. Στρ. του ΕΛΑΣ (Άρης, Σαράφης και Βλαχόπουλος Ορφεύς, αναπληρωτής του Τζήμα). 

Ούτος εδικαιολογήθη ότι ενήργησε σύμφωνα με το εις χείρας του σήμα του Γεν. Αρχηγείου του ΕΛΑΣ Στερεάς, το οποίον σαφώς καθώριζεν την διάλυσιν του 5/42 με υπογραφήν του Αντ/ρχου Ζούλα, ο οποίος ήτο ο Στρατιωτικός αρχηγός τούτου. 

Ο παριστάμενος Ζούλας παρεδέχθη την έκδοσιν της Δ/γης χωρίς να εξηγήση ποιός του έδωσε τοιαύτην εξουσιοδότησιν. Το περίεργον είναι ότι ούτε ο Ζούλας ούτε κανείς άλλος ετιμωρήθη δια την αντεθνικήν αυτήν πράξιν, γνωστην τακτικήν άλλως τε του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ εις παρομοίας περιπτώσεις.